Onderzoek: Meer natuur beschermen tegen stikstof in 2030 is nodig en haalbaar
Greenpeace heeft in het hoger beroep van de stikstofzaak de eis dat in 2030 ten minste 74% van de natuur onder de kritische depositiewaarde (KDW) wordt gebracht opnieuw op tafel gelegd. De Staat ging in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank van januari 2025 dat de Staat in 2030 50% van de stikstofgevoelige natuur moet beschermen. In plaats van daadkrachtige actie, heeft de Staat vooral een doelmatige aanpak verder vertraagd en stelt dat het doel niet meer haalbaar zou zijn. Greenpeace kwam gisteren echter met nieuw bewijs dat het wettelijke doel voor 2030 wel degelijk haalbaar is, en eist dat de Staat juist méér natuur gaat beschermen tegen stikstof.
De Staat negeert de uitspraak van de rechter
In de stikstofzaak van Greenpeace oordeelde de rechtbank in Den Haag dat de Staat 50% van de stikstofgevoelige natuur onder de betreffende KDWen moet brengen in 2030, met prioriteit voor de meest urgente natuurtypen die centraal stonden in de zaak. Hoewel dit vonnis direct uitgevoerd moest worden, zijn er in het afgelopen jaar geen effectieve maatregelen genomen door de overheid. Er is vooral veel kostbare tijd gebruikt om te vertragen en te traineren.
Zo probeerde het kabinet Schoof tevergeefs een nieuwe uitzonderingspositie (derogatie) van Brussel te krijgen om meer mest te mogen uitrijden. Ook zetten zowel het kabinet Schoof als het kabinet Jetten in op het invoeren van een ‘rekenkundige ondergrens’, een omslag naar ‘doelsturing’, en het vervangen van de huidige, op de KDW gebaseerde wettelijke doelen door ontoereikende emissiedoelen. De Staat heeft zich kortom vooral ingespannen om het vonnis te ondergraven, de aanpak te vertragen, en zelfs nieuwe stikstofuitstoot mogelijk te maken. Ondertussen neemt de schade aan de natuur alleen maar toe en zitten boeren nog steeds in onzekerheid.
Onhaalbaarheid is een frame
In hoger beroep blijft het kabinet Jetten volhouden dat het 2030-doel ‘niet uitvoerbaar’ is in de tijd die nog resteert tot 2030. Daartoe schetst de Staat volgens Greenpeace bewust een vertekend en onrealistisch beeld van wat nodig is om het 2030-doel te halen. Zo baseert de Staat zich enerzijds op een ‘kaasschaafmethode’, waarbij de opgave over alle bedrijven en sectoren wordt uitgesmeerd, ongeacht de afstand van stikstofgevoelige natuurgebieden. Anderzijds baseert de Staat zich op zelf opgestelde, ondoelmatige scenario’s, waarin de opgave als onnodig ingrijpend en duur wordt geframed. Wageningen Research, die deze scenario’s moest beoordelen op de sociaal-economische impact, stelt echter dat deze scenario’s verbeterd kunnen worden om zodoende wél tot een effectieve en efficiënte aanpak te komen. Tevens is de restopgave om aan het vonnis te doen aanzienlijk minder fors dan de Staat doet voorkomen, omdat de stikstofneerslag tot 2030 naar verwachting al flink daalt. Niet dankzij een effectieve stikstofaanpak, zoals ook PBL, WUR en het RIVM onlangs concludeerden, maar met name dankzij ingrijpen van Brussel die de derogatie afschafte, als gevolg van klimaatbeleid en dankzij daling van de buitenlandse stikstofneerslag.
Greenpeace haalt in reactie op de Staat verschillende onderzoeken aan waaruit blijkt dat de opgave wel degelijk haalbaar is, en komt vandaag met nieuw onderzoek dat aantoont dat de Staat juist méér natuur kan beschermen. Het rapport ‘Haalbaarheidsstudie doelen Wet Stikstofreductie en Natuurherstel’ van adviesbureau Ecorys concludeert aan de hand van concrete maatregelenpakketten dat het vonnis, evenals een hogere doelstelling van 74% onder de KDW in 2030, haalbaar is én de maatschappij veel oplevert. Het adviesbureau concludeert, in lijn met WUR en Gispoint 2025, dat de haalbaarheid en maatschappelijke baten toenemen wanneer er gebiedsgericht wordt gewerkt. Een bepaalde mate van verplichtende maatregelen zijn daarbij wel noodzakelijk.
De onderzoekers van Ecorys zeggen: “Onze studie bevestigt dat de wettelijke doelen niet alleen haalbaar zijn, maar ook dat nú ingrijpen juist veel oplevert. De netto baten stijgen naarmate er wordt gekozen voor een hoger doel. Dit geldt zeker wanneer er slimme gebiedsgerichte keuzes worden gemaakt, zoals het instellen van zones rond Natura 2000-gebieden tussen de 1 en 2 kilometer.”
Natuur blijft verslechteren: Greenpeace verscherpt eisen in hoger beroep
Als het vonnis zoals het er nu ligt wordt nagekomen, blijft de verslechtering van een groot deel van de meest urgente natuur onvermijdelijk doorgaan, met risico op onomkeerbare schade. Dat is in strijd met het Europese verslechteringsverbod. Daarom heeft Greenpeace in hoger beroep de eis dat in 2030 ten minste 74% van de natuur onder de KDW wordt gebracht, met prioritering voor de urgente natuur op de Rode en Oranje lijst, opnieuw op tafel gelegd.
Hilde-Anna de Vries, campagneleider duurzame landbouw bij Greenpeace Nederland: ‘De politiek van meestribbelen en twijfel zaaien over de haalbaarheid van de eigen wetten is onhoudbaar en schadelijk. Niet alleen voor de natuur, maar ook voor boeren, het klimaat, dierenwelzijn, voedselzekerheid en de maatschappij als geheel. De opgaven zijn duidelijk en de oplossingen liggen er. Het is aan dit kabinet en de Kamer om de rekening op te pakken in plaats van door te schuiven en eindelijk ‘aan de slag’ te gaan”
Greenpeace pleit ervoor dat – ook wanneer de hogere eis wordt toegewezen – alle sectoren, dus ook de industrie en de luchtvaart, bijdragen aan de oplossing. Het is belangrijk dat veehouders die moeten stoppen door de overheid worden geholpen. Ook moeten boeren die al duurzaam ondernemen worden beschermd en boeren die mee willen in de omslag maximaal worden ondersteund.
Bron persbericht Greenpeace
