droge bijlslagen
te midden het kreupelbos
geklop van een specht
Issa (1763-1827)
Als ik al een favoriete haiku-dichter heb, is dat toch wel Issa. Zijn haiku’s zijn uit het leven gegrepen. Ze beschrijven in duidelijke taal een observatie of een herkenbare situatie uit het dagelijks leven. De haiku’s zouden nu geschreven kunnen zijn.
Bijvoorbeeld deze, vertaald door J. van Tooren.
Die vlieg niet doodslaan!
hij wringt voor u zijn handjes,
hij wringt zijn voetjes
Bij de haiku over de droge bijlslagen dacht ik eerst dat vertaler Germain Droogenbroodt een kunstgreep had toegepast om tot de 5-7-5-indeling te komen. Hij schrijft in de tweede regel: “te midden het kreupelbos” in plaats van “te midden van het kreupelbos”.
Maar na enig onderzoek bleek dat, hoewel de correcte taalkundige uitdrukking “te midden VAN” is, “te midden het kreupelbos” in klassieke haiku’s wordt gebruikt om een sfeer van stilte en beschutting op te roepen. Een knappe vertaling dus.
Wat ook in deze haiku opvalt is het zeugma. Zeugma komt uit het Oudgrieks en betekent verbinding. Het is een stijlfiguur waarbij één woord twee totaal verschillende begrippen verbindt. Bijvoorbeeld: voer eendjes, geen oorlog. In Gedachten over een haiku nr. 22 heb ik hier aandacht aan besteed.
In de haiku laat het zeugma zien dat de eerste twee regels één zin vormen, net als regels twee en drie: droge bijlslagen te midden het kreupelbos.
En: te midden het kreupelbos geklop van een specht.
Het blijft fascinerend, taal.
En dan heb ik nog niet eens iets over de inhoud gezegd. Dat de uitdrukking “te midden het kreupelbos” een sfeer oproept van stilte en beschutting, voel ik wel in deze haiku.
De bijlslagen midden in het bos zijn droog, ze galmen niet door. Het zijn korte slagen. Het geluid klinkt en is ook direct weer weg. Vergelijkbaar met het geklop van de specht, die zich niet laat wegjagen door het lawaai van de bijlslagen. Beide verstoren niet de rust in het kreupelbos. De stilte is nog steeds te horen tussen de bijlslagen en het geklop van de specht.
Prachtig geobserveerd en verwoord. Echt Issa.
Geef een reactie