Where there are people
there are flies, and
there are Buddhas
Issa (1763-1827)
(Kobayashi Yatarō)
Deze haiku staat in een boek met haiku’s en informatie over haiku-dichters. Het is een Engels boek. En dat is dan ook de uitdaging.
Gelukkig beschik ik over flink wat enthousiasme, en een woordenboek, dus ben ik zelf met een vertaling aan de slag gegaan. De eerste en letterlijke vertaling luidt: Daar waar mensen zijn / daar zijn vliegen, en / daar zijn Boeddha’s.
Dat is niet alleen lelijk Nederlands, het roept bij mij ook een beeld op van veel mensen en tuincentrum-achtige boeddhabeelden op een plein, met daarboven een wolk van dikke, zwarte vliegen. Ook zegt het niets over de inhoud van de haiku.
Zo heeft Issa het vast niet bedoeld.
In de Engelse vertaling staat drie keer het woord “there”. Dat is geen toeval. Een herhaling wordt in de haiku vaak gebruikt om de lezer opmerkzaam op iets te maken, of om met nadruk een bepaald gevoel op te roepen. Waarschijnlijk staat die herhaling ook in de originele Japanse versie.
Maar in het Nederlands klinkt het niet mooi. In de tweede poging heb ik de herhaling van “there” als “daar” losgelaten:
Waar mensen zijn / zijn vliegen, en / zijn Boeddha’s.
Wel iets beter, maar nog steeds niet echt mooi. Wat er wel gebeurt, is dat bij mij het beeld van de vliegen en de boeddhabeelden op het plein verdwijnt en plaats maakt voor wat anders. Als ik hinderlijke en stekende vliegen als beeldspraak zie, en Boeddha’s in gedachten vervang door bodhisattva’s, verandert ook de inhoud van de haiku. Wat Issa dan zegt, is dat er vele soorten mensen zijn. Mensen die hinderlijk zijn, die andere mensen willen kwetsen, steken. Maar er zijn ook bodhisattva’s, die goed doen en andere mensen helpen.
En als ik de haiku dan vertaal in een korter, meer zakelijk Nederlands kom ik tot het volgende:
Waar mensen zijn,
zijn vliegen
en Boeddha’s.
Disclaimer: voorlopig ben ik hiermee tevreden. Maar dit is één interpretatie. Uit ervaring weet ik dat na een rijpingsproces (van mij, niet van de haiku) er zomaar een andere vertaling kan komen. Dus wordt misschien wel vervolgd.
De haiku staat in: “HAIKU An Anthology of Japanese Poems” door Stephen Addiss, Fumiko Yamamoto en Akira Yamamoto. De haiku’s zijn uit het Japans vertaald door de schrijvers.
