Edel Maex is psychiater in het Antwerpse Middelheim Ziekenhuis, zenleraar en een van de grondleggers van het werken met Mindfulness Training in de Lage Landen. Ruim tien jaar geleden introduceerde hij de zogenaamde mindfulnesstrainingen, een meditatietechniek die de terugval in een depressie mee kan helpen voorkomen.
Edel Maex over mindfulness: ‘Het is erg moeilijk om de term letterlijk te vertalen. Het woord vindt z’n oorsprong in het boeddhisme, maar leidt nu al enkele decennia een eigen leven. Ik noem het: een milde, open aandacht. Wat doen we met onze ellende, onze pijn, ons verdriet? Eerst proberen we dat zoveel mogelijk te negeren, te doen alsof het er niet is. Dat is een valkuil, want het is nu eenmaal onmogelijk om alle pijn uit ons systeem te krijgen. Er is ook een andere valkuil: dat we te sterk opgaan in onze ellende, waardoor we er ons keer op keer in verliezen. Wat mindfulness doet, is de middenweg beoefenen: aandacht geven aan de dingen, zonder ze te negeren maar ook zonder je te laten meeslepen.
Wie met een milde, open aandacht naar het verdriet kijkt, behoudt de vrijheid om ermee om te gaan, blijft zelf aan het stuur zitten, hoeft zich niet te laten meesleuren in de meest wanhopige, radeloze of depressieve toestanden.’
Waarom worden zo veel mensen depressief?
Maex: ‘Ik weet het zelf niet. De prevalentie op wereldschaal, dus het aantal mensen dat momenteel de ziekte heeft, is ongeveer 4 procent. Komt het echt vaker voor, of lijkt dat alleen maar zo omdat we het sneller en beter opmerken? De meningen daarover zijn verdeeld. Ik vraag mij soms ook af in welke mate we iets pathologiseren dat gewoon tot de condition humaine behoort. Misschien hoort het er gewoon bij dat we in de loop van ons leven door een aantal moeilijke periodes heen gaan.’
Edel leidt al meerdere jaren een zengroep in Antwerpen. Daarnaast is hij een succesvol schrijver. Van zijn hand verschenen eerder o.m. Mindfulness, in de maalstroom van je leven en Dit is de plaats, over zen, mindfulness en mededogen.
Zijn meest recente boek is Iedereen weet, zen en religie in tijden van wetenschap. Daarin schrijft hij: “Waar ik van gruwel is een koude wetenschap die de werkelijkheid ‘onttovert’ en die mensen een gevoel van totale zinloosheid wil aanpraten. Waar ik van gruwel, is een fundamentalistische religie die meent de mensen te kunnen zeggen wat we moeten geloven, wie de wijsheid in pacht heeft en aan wie ze zich moeten onderwerpen. Waar ik van droom, is een middenweg.”
Iedereen weet is opgebouwd uit een aantal teisho’s of zentoespraken waarin Edel Maex op zoek gaat naar wat aan de grondslag ligt van zen en religie. “Die gemeenschappelijke kern kent diep van binnen iedereen, maar mogelijk zijn we er ons niet langer van bewust.”
Het boek is een pleidooi om met een open hart en een open geest naar religie en spiritualiteit te kijken. Want dan ontdekken we mogelijk wat we altijd al geweten hebben: dat we niet naar boven moeten kijken voor een antwoord. Dat niemand een monopolie heeft. Dat religie iets van ons allen is.
Marlous Lazal praat in het radioprogramma De Nachtgast vannacht met Edel Maex onder meer over zijn persoonlijke ervaringen op het meditatiekussen, de macht van een leraar en de schoonheid van stilte.
