Het is, bij deze tropische temperatuur van bijna 35 graden Celsius, een ietwat merkwaardig onderwerp, de slaafvrije chocola van Tony’s Chocolonely. Maar gisteren zag ik ze bij de kassa van Appie liggen, de repen van vijftig gram. Ik had ze nog nooit gezien. Wel de heerlijke, dikke tabletten, verderop in de schappen van de grootgrutter. Waarvan de verpakking mij steeds in verwarring brengt, de melkchocola is in een rood wikkel verpakt en puur in blauw.
Voordat u denkt dat de hitte mij in de bol is geslagen, de slaafvrije chocola bestaat echt. Dat heeft een rechter in Amsterdam bepaald. Programmamaker Teun van de Keuken van het televisieprogramma Keuringsdienst van Waarde mag claimen dat zijn chocoladereep, Tony’s Chocolonely, wereldwijd de eerste gegarandeerd slaafvrije reep is.
De Zwitserse chocoladefabrikant Bellissimo daagde in 2007 de Keuringsdienst van Waarde in een kort geding voor de rechter, omdat volgens deze onderneming nooit gegarandeerd kan worden dat chocolade ‘slaafvrij’ tot stand is gekomen. De rechter is het met die stelling oneens. Wat er aan dat kort geding vooraf ging leest als een spannend jongensboek. Over moderne slavernij, uitbuiting van cacaoboeren en het verzet door andere chocoladefabrikanten tegen deze David onder de chocolademakers.
Tony’s Chocolonely strijdt voor een slaafvrije chocolade industrie. De fabrikant zegt niet te zullen rusten voordat iedereen in de keten – van boeren tot consument – zorgeloos van chocolade kan genieten en de boeren in Afrika een eerlijke prijs krijgen voor hun cacao. Sinds 2005 stelt Tony’s misstanden aan de kaak, en doet onderzoek naar verbetering van de cacaoketen met het “Tony’s in Afrika”-project. Om een eind te maken aan kinderarbeid en slavernij.
Het bestaat, anno 2012, nog steeds. Werken onder dwang. Geen geld voor gedane arbeid. Geen keuze om te vertrekken. Slavernij is niet van honderden jaren geleden. Met name in West-Afrika worden kindslaven gebruikt om soms meer dan zestien uur achter elkaar te werken op cacaoplantages. Kinderen die meegelokt worden uit dorpen met beloftes van school en beter leven om vervolgens als huisslaafje te dienen of mee te werken op plantages.
Het begon zo’n tien jaar geleden met een onderzoek dat programmamaker Teun van de Keuken en het tv-programma Keuringsdienst van Waarde instellen naar slavernij in de cacao-industrie. Hij stuit op criminele en strafbare feiten, slavernij is strafbaar. Van de Keuken is een liefhebber van chocola maar beseft ook dat hij door zijn consumptie meewerkt aan het instandhouden van een crimineel systeem. Volgens de wet maakt hij zich schuldig aan heling.
In maart 2004 geeft Teun zichzelf bij het openbaar ministerie aan als chocolade-crimineel. Een half jaar later wordt de aangifte niet ontvankelijk verklaard door het OM. De gang naar het gerechtshof levert niks op, hij heeft geen getuigen van de omstandigheden waaronder de cacaobonen worden geoogst en verwerkt.
Het Harkin-Engel protocol, dat in 2005 ondertekend wordt door verschillende grote chocoladeproducenten, moet een einde maken aan de verschrikkelijke manier waarop veel chocolade gemaakt wordt. Maar het blijkt dat geen van de producenten daadwerkelijk iets gedaan heeft om slavernij in te perken. Als in datzelfde jaar (2005) de film ‘Charlie and the Chocolate Factory’ uitgebracht wordt in Nederland gaat Teun naar hoofdsponsor Nestlé met de vraag om een slaafvrije reep te maken. Desnoods één als gebaar van goede wil. De fabrikant weigert pertinent.
Teun (Tony) van de Keuken laat zich niet ontmoedigen en brengt op 29 november 2005 de eerste (lonely) officieel slaafvrije chocoladereep ter wereld op de markt onder de naam: Tony’s Chocolonely. Hij laat 5.000 melkchocolade repen maken maar dat blijkt niet genoeg. De vraag is overweldigend: er worden er maar liefst 15.000 besteld.
Intussen loopt de rechtszaak gewoon door. Teun van de Keuken spreekt met jongens uit Burkina-Faso die als slaaf geronseld zijn om in Ivoorkust te werken. De jongens werken onder dwang, krijgen niet betaald en worden gevangen gehouden. Een van de kindslaven, Herman, wordt in februari 2007 gehoord door een Nederlandse rechtbank. Ondanks de getuigenverklaringen besluit de rechtbank op 5 april 2007 dat Teun van de Keuken niet zal worden vervolgd. Maar de rechtbank erkent wel de deplorabele situatie in de cacao-industrie en spreekt over ernstige misdaden waarvoor ook de consument verantwoordelijkheid draagt.
En anno 2012 is de situatie van de cacaoboeren en de werknemers in deze industrie niet ideaal te noemen. Nu nog blijkt dat boeren niet bijzonder profiteren van het extra geld dat betaald wordt voor hun cacao. Het meeste geld blijft plakken bij instanties en tussenpersonen. Daarom is de chocola niet echt slaafvrij, vindt de fabrikant. Maar bij Tony’s houden ze de productieketen nog scherper in de gaten. Het aantal verkooppunten en de varieteit neemt nog steeds toe.
http://www.tonyschocolonely.com
