Boekbespreking Joko Beck – je negatieve kernovertuiging maakt je onvrij

Wat mij zo bevalt in de boeken van Joko Beck is hun gebrek aan opsmuk. Haar werk is rechttoe rechtaan, eerlijk, oprecht en het klopt m.i. als een zwerende vinger. Die zwerende vinger haal ik erbij, omdat ze, net als de Boeddha, steeds uitgaat van het lijden van ons als mensen. Het beeld van die vinger had ze zelf kunnen gebruiken. Ons lijden is als een zwerende vinger. Die wordt ook alleen maar erger als je hem niet wil zien. Zenbeoefening begint als je stopt met negeren. Als je bereid bent te zien wat er gaande is, zul je langzaamaan vrij worden, worden wat je van nature al bent: je ware zelf of geen zelf. ‘Wat niet wil zeggen dat je verdwijnt of niet langer van een heerlijke maaltijd kunt genieten, Het is niet eng of griezelig, Het is een alledaags wonder.’ Zo besluit Beck haar nieuwe boek Alledaagse wonderen (Ordinary wonder 2021), dat nu ook door Samsara in het Nederlands is uitgegeven. Eerdere boeken van haar zijn Alle dagen zen, en Niets bijzonders.

Joko Beck (1917-2011) heeft altijd een derde boek willen uitgeven en haar dochter Brenda Beck Hess voorziet nu in die wens. Ze heeft daartoe talloze gedigitaliseerde bandjes van haar moeders teisho’s (zen-praatjes) beluisterd, voornamelijk uit de jaren negentig. Steekwoord daarbij was het begrip kernovertuiging, dat Beck in die tijd introduceerde. Het gaat daarbij het basale negatieve idee, dat we bijna altijd over onszelf hebben, dat bij iedereen net even anders is, maar dat ons altijd verhindert vrij te zijn. Dat is ook het thema van Becks nieuwe boek geworden. Brenda schrijft in haar inleiding dat haar moeder ons leert ‘dat onze innerlijke pijn niets minder is dan verlichting zelf. Hoe kan de ervaring van het huidige moment, hoe die er ook uitziet, iets anders dan verlichting zijn?’

In haar boek benadrukt Joko Beck ook nu weer dat het leven altijd is, zoals het is. ‘Hoe minder je de ander of het moment probeert te controleren, hoe meer je je eigen leven gaat ervaren.’ Je kunt je kernovertuiging leren herkennen, door je eigen handelen te observeren. En ze zegt ook dat hoe meer je beoefent, des te vaker je ziet hoe een negatief zelfbeeld en kernovertuiging opkomen, maar ook weer wegzakken. Langzaam ontwaken we. Want, zegt Beck, ontwaken is niet iets waarnaar je op zoek gaat, maar iets wat je bent. ‘Je zult heel helder beseffen dat ontwaken uiteindelijk niets anders is dan zo goed als vrij zijn van de ik-gerichte droom die we onszelf voorhouden.’

Ook nu weer vind ik de benadering van Beck verfrissend en bemoedigend. Ik moet zeggen dat de herhalingen die ik in het boek tegenkom wel een beetje doen denken aan de Amerikaanse zelfhulpboeken, maar de eenvoud en de puurheid van haar onderricht blijven overwegen. Dochter Brenda heeft dat m.i. goed gedaan, ook in de selectie en de rangschikking van de teisho’s en hoofdstukken.

Het leven wordt door zenmeditatie leuker zegt Joko Beck, omdat je kernovertuiging met het daaraan gekoppelde negatieve zelfbeeld gaat vervagen en je meer ruimte ervaart. Je leven wordt echter, vloeiender. ‘We zijn in leven en bewegen mee. Het is bijna niet in woorden te vatten.’