Saṃvega verwijst in de vroeg-boeddhistische sutta’s naar de ontreddering die ontstaat wanneer werkelijk wordt gezien hoe fundamenteel vergankelijk (anicca; anitya), onbevredigend (dukkha; duḥkha) en ongrijpbaar (anattā; anātman) het bestaan is. Het is geen depressieve reactie, maar een helder inzicht dat de vanzelfsprekendheid van het bestaan ondergraaft.
Pali-Canon
Guy – dhammazaadjes – Dogma versus inzicht
Wanneer de leer van de Boeddha evolueert naar een institutionele religie wordt alles wollig en warrig.
Guy – dhammazaadjes – De smaak van bevrijding
Dhamma laat zich niet opdelen in verscheidenheid. Er is slechts één natuurwet. Eén Dhamma. Er valt geen essentieel verschil te onderkennen tussen de veelheid aan denkbeelden, aan interpretaties, aan stromingen.
Guy – dhammazaadjes – De Boeddha was geen dromer
De Boeddha was geen dromer. Hij baseerde zich op de realiteit zoals ze wérkelijk was. Op de natuurwet. Op Dhamma. Niet op tradities; niet op geruchten; niet op vermoedens; niet op gissingen; niet op axioma’s; niet op het aanvaarden van zienswijzen na overpeinzing; niet op waarschijnlijkheid; niet op wat anderen gezegd hadden…
Guy – dhammazaadjes – Méér hoeft er niet gezegd te worden…
Geef alle aandacht aan de realiteit van dit moment: observeer hoe je op dít moment sterft—hoe je in élk moment sterft. Hoe je op élk moment geboren wordt. Registreer dat, voel dat, begrijp dat.
Ik keur alles af…
Een wijs man overweegt: “Als ik aan deze visie koppig zou vasthouden, de uitspraak zou doen: “Dit alleen is de waarheid, iets anders is onzin”, dan zou er onenigheid ontstaan met degene die zegt dat hij alles goedkeurt en met degene die zegt dat hij het ene goedkeurt en het andere afkeurt. Deze onenigheid leidt dan tot twistgesprekken; twistgesprekken tot ruzie en ruzie tot geweld. Dit voor zichzelf voorziend geeft en wijs man deze visie op.”
Guy – dhammazaadjes – De vijf overdenkingen
De Boeddha reikt ons vijf overdenkingen aan om angst voor lijden (P. dukkha) te leren herkennen, erkennen en gelijkmoedig te omarmen.
Guy – dhammazaadjes – Samadhi
Samadhi is die ‘speciale’ geestestoestand die voorbij onze verlangens en afkeer gaat, voorbij dualiteit, voorbij identificatie.
Guy – dhammazaadjes – De rol van de leraar
De vroeg-boeddhistische teksten zijn erg duidelijk over de rol van de leraar. Het is de rol van de leraar om de leerling te ‘veredelen’, d.i. om een ‘edel persoon’ (P. ariya-puggala) van hem of haar te maken. Om van een ‘wereldling’ (P. puthujjana) een ‘edel mens’ te maken. Een stroombetreder. Een sotapanna.
Het negende deel van de Dhamma-Zaadjes is uit.
Dit boek van Guy Eugène Dubois is een bloemlezing van korte teksten over Dhamma—de Leer van de Boeddha—die dagelijks naar de leden van Boeddha in de Stad, de onafhankelijke boeddhistische vereniging van Antwerpen worden toegestuurd.
Guy – dhammazaadjes – Je pense, donc je suis…
Anicca. Alles verandert. Alles vergaat. Je lichaam. Je perceptie. Je gewaarwordingen. Je reacties. Je bewustzijn.
Guy – dhammazaadjes – Wakker worden
De beoefenaar vóór en ná het wakker worden blijft niet dezelfde mens. Het verschil zit hem in de realisatie van het inzicht: het ‘zien’ van de illusie, de begoocheling. Maya.
Stroombetreding is géén inwijding. Géén esoterie. Het is het ogenblik dat plóts, spontaan, onverwachts, maar zeer manifest (als alle voorwaarden ertoe vervuld zijn) alles duidelijk wordt over de ware aard van de dingen.
Guy – dhammazaadjes – Upekkha
Upekkha is datgene wat de dhammanuvatti ervaart wanneer hij/zij niet reageert op gewaarwordingen of gevoelens (P. vedana): geen sankhara’s van verlangen bij aangename gevoelens en gewaarwordingen; geen sankhara’s van aversie bij onaangename gewaarwordingen of gevoelens.
Guy – dhammazaadjes – De ware aard van het leven
Net zoals een rivier die van de berg naar beneden stroomt, zonder even stil te houden, alles op zijn tocht meesleept, net zo is het leven van een mens—beperkt, onbeduidend en gekenmerkt door spanningen en wanhoop. Iemand die geboren is kan zich niet bevrijden van de dood.
Guy – Dhammazaadjes – Kort en bondig
Dukkha.
Guy – Dhammazaadjes – De khandha’s
Indien de dhammanuvatti over zijn lichaam echt zeggenschap zou bezitten, zou hij geen pijn, ziekte, ouderdom en dood toelaten.
Guy – Dhammazaadjes – Kijk met Boeddha-ogen
Licht voor jezelf.
Guy – Dhammazaadjes – Uit niet-zelf vloeit wijsheid en mededogen voort
Op boosheid kan je geen beoefening bouwen. Wanneer je, zoals Avalokiteshvara, bereid bent om te kijken met je hart, wordt het lijden in al zijn facetten duidelijk zichtbaar. En bereidheid om te kijken met liefdevolle vriendelijkheid (P. metta) is bereidheid om die pijn ook onder ogen te zien en te trachten ze te lenigen. Net zoals Avalokiteshvara zijn elf gezichten en zijn duizend armen mededogend ontvouwt.
Henk – Begeerte, verlangens en ander leed
In de Pali-canon neemt begeerte en het opgeven en beëindigen daarvan een centrale plaats in. Maar wat is begeerte? Begeerte die lekker duidelijk is kun je gemakkelijk identificeren als een aan de oppervlakte liggend verlangen wat je meestal zonder al te veel problemen kunt onderdrukken.
Een zintuiglijke prikkel activeert de dirigent van ons hormoonorkest en een immens innerlijk koor zingt fortissimo: “Ik wil dit hebben!”
Een ander deel van ons brein begint redelijke tegenwerpingen te componeren (beter van niet, jôh, onverstandig, je hebt al te weinig tijd, je bent te dik, te dun, niet sterk genoeg, te sterk, niet mooi genoeg, te mooi, enzovoorts).
Guy – Dhammazaadjes – Observeer aandachtig
Laat niemand ook maar één beslissing nemen in jouw persoonlijke naam. Jij bent je eigen meester. Jij alleen kunt je bevrijden uit dukkha. Jij en jij alléén alleen kunt de ketens van onwetendheid, verlangen en afkeer verbreken. Dat is jouw verantwoordelijkheid. Van niemand anders.
Guy – Dhammazaadjes – Een splinterbom
Maak van jouw sangha een splinterbom van inzicht.
Guy – dhammazaadjes – Structuren
Structuren zijn menselijke constructies die de vergankelijkheid van de dingen maskeren. Zij begrenzen de ruimte. Structuren zijn muren die de dhammanuvatti beletten te ontsnappen uit zijn ‘ik’-gevangenis. Het zijn wolken die tegenhouden dat de beoefenaar de zon ziet. Het zijn dikke gordijnen die beletten dat het licht binnenkomt.
Guy – dhammazaadjes – Observeer zonder hoofd boven je hoofd
Dhamma is spontaan. Het is de natuurwet. De eeuwige wet. Dhammo sanantano. Dhamma staat voor ruimte. Dhamma is duidelijk. Eenvoudig. Zonder poespas. Zonder begoocheling. Zonder eigendunk. Zonder geveinsde vastigheid.
Guy – dhammazaadjes – Pure Dhamma
Pure Dhamma laat zich niet inperken door rituelen, door religieuze praktijken, door hiërarchie, door structuren.
