We kunnen onze angst voor de dood werkelijk laten verdwijnen. Als we begrijpen dat we niet kunnen worden vernietigd, raken we bevrijd van angst. Dat is een enorme opluchting. Non-angst is de ultieme vreugde.
Boeddhisme
Geen dood, geen vrees (35) – Het is goed, wat de uitslag ook is
Rust is mijn anker en is daarom essentieel voor me. Te veel invloeden van buitenaf putten me snel uit en maken me erg moe. Bijwerkingen van mijn ziekte en medicatie helaas. Het is niet anders, het is aan mij te leren er mee om te gaan. Zelfs in mijn dromen ben ik bezig en daar vinden creatieve concepten vaak hun oorsprong.
Zen is zacht blijven
Ik herinner me dat ik een of ander een lulverhaal ophing over boeddhisme, verschillende varianten en dus, moeilijk, moeilijk, moeilijk…
Geen dood, geen vrees (34) – Diep kijken
Als we beseffen dat we alles zijn, ebt onze vrees weg. We hebben een diepgaand inzicht in de definities van ruimte en tijd. Maar om echt vrij te zijn van angst dienen we diep te kijken naar de uiteindelijke dimensie van geen-geboorte, geen-dood. We zullen ons moeten ontdoen van het idee dat we ons lichaam zijn en dat we sterven. Dan komen we aan op de plek waar angst niet bestaat.
Pepijn – van zoeken naar vinden – een reis naar de boeddha dharma
Ik leg aan Pepijn voor dat iemand die onbekend is met de teachings van de Boeddha misschien het idee kan krijgen dat hij leeft als een boeddhistische fanaat. Ik vraag daarom of hij kan uitleggen hoe zijn dharmabeoefening tot uiting komt in het dagelijkse leven zonder boeddhistische termen te gebruiken.
Guy – dhammazaadjes – Spontaan ontwaken
‘Ontwaken’ kan samengevat worden in vier Pali-woorden: nibbida → viraga → upasama → nibbana. Zo worden deze vier begrippen vier planken voor het vlot waarmee de yogi oversteekt naar de Andere Oever:
Geen dood, geen vrees (33) – De kracht van bidden
Toen ik vijf jaar geleden hoorde dat ik ziek was kwam het bidden langzaam weer in mijn leven. Maar keer op keer wees ik het af omdat ik het erg hypocriet van mezelf vond om nu ik ziek was wel te gaan bidden voor mijn genezing.
AI – Amerikaans kapitalisme en techniek – De volmaakte misdaad: moord op de werkelijkheid
Er wordt een geheel nieuwe wereld gemaakt door de zogenaamde “sociale media” of maatschappelijke doorgeefkanalen zoals Facebook, Twitter, Tiktok en Instagram. Daar uiten mensen hun angsten, frustraties en dromen alsof het onomstotelijke feiten zijn, waardoor andere deelnemers zich dan weer laten meeslepen en weer nieuwe uitingen van angsten, frustraties en dromen terugsturen. Vooral veel jonge gebruikers worden hierdoor beïnvloed en dit maakt hen ongelukkig.
Geen dood, geen vrees (32) – geen vervolgonderzoek nodig
In het gesprek dat ik met een oncoloog had over een onderzoek dat hij had gedaan met een nieuw medicijn ging het alleen over de mogelijke levensduurverlenging. Op geen enkele manier kwam de kwaliteit van leven ter sprake.
De poortwachter
De poortwachter die boven op een stadsmuur staat, heeft de taak om de mensen die onder hem door de poort van de stad in- en uitgaan, te observeren. Dit is zijn taak en verder niets. Om louter zijn taak uit te kunnen voeren, om echt te kunnen zien zonder bij-dingen, moet de poortwachter passief van geest zijn. De passiviteit betekent dat zijn geest kalm is.
Geen dood, geen vrees (31) – Interzijn
We lijden collectief aan afgescheidenheid. We willen beroemd zijn, macht hebben, rijk zijn, etc. En zo lang we succesvol zijn is er niets aan de hand. Maar valt het weg dan vallen we in een diep gat.
Guy – dhammazaadjes – Heilzaam versus onheilzaam
Heilzaam is datgene wat ons ‘heel’ maakt. Héél. Niet versplinterd. Niet polariserend. Niet verwijderd van het andere.
Geen dood, geen vrees (30) – Anatman
Anatman is in het boeddhisme in onze traditie een belangrijk gegeven, het inspireert me tot op het bot en geeft me ruimte voor steeds meer inzichten, steeds diepere inzichten.
Ardan, van zenleraar tot brugwachter – ‘Je opent de brug en je sluit ‘m weer. Bijna zen.’
‘Ik wil mezelf niet opzadelen met titels. En bovendien zei me de titel ‘zenleraar’ niet zoveel. Was ik nu anders geworden? Kon ik nu beter mensen begeleiden dan daarvoor? Het klopte voor mij niet. Datgene wat mij het meest gebracht had, namelijk die vrije vrouw/man zonder titel liep nu met een titel rond. En dat beviel me niks.’
B’eter Vegan brownies
Ergens heb ik gelezen dat een gemiddeld mens maar een bepaald aantal verstandige beslissingen op een dag kan nemen. Zijn die eenmaal genomen, dan is het saldo op. Dan heb je een kort lontje, of bezwijk je voor de verlokkingen van fast food. Nu zijn mensen met bijvoorbeeld financiële problemen sneller door hun saldo heen: ze moeten immers bij alles wat ze doen nadenken over de financiële consequenties. Ze moeten elk dubbeltje omdraaien, als het ware. Veel mensen aan de onderkant van de samenleving hebben bovendien nare dingen meegemaakt in hun jeugd: verslaving, geestesziekte, werkloosheid, armoede, huiselijk geweld. Er kan veel zijn dat ze wegtrekt uit het huidige moment naar het verleden, of juist naar zorgen of angst voor de toekomst. Er is veel lijden, er zijn oorzaken van lijden, maar er is geen pad.
Geen dood, geen vrees (29) – terugkeer
Op het moment dat ik sterf,
zal ik proberen naar je terug te komen
zo snel als ik kan.
Geen dood, geen vrees (28) – Identiteit
Op het moment van sterven verliezen we niet alleen alles wat we bezitten, maar ook onze volledige identiteit. De reden waarom we bang zijn voor de dood, is dat we onszelf identificeren met deze wereld, dit lichaam, ons bezit, onze status, en onze familie.
Sodis Vita – kunst is de uiting van mijn innerlijk
De Amsterdamse beeldend kunstenaar Sodis Vita (Delft, 1965) praktiseert ongeveer vijfentwintig jaar intensief het boeddhisme. Haar leraar is Lopon Tenzin Namdak, zij is zelf bonpo dzogchenpa. Daarvoor, vanaf haar eenentwintigste, volgde zij zo’ n zeven jaar intensieve no nonsense gurdjieff training. En daarna zo n vijf jaar intensieve advaita vedanta via een directe no nonsense leerling van Nisargadatta. Advaita vedanta is een levende traditie van spiritueel onderwijs, die deel uitmaakt van de Vedische cultuur. Haar werk wordt al tien jaar in het Boeddhistisch Dagblad gepubliceerd.
Gandhi – een geweten van de wereld en voor ons eigen leven (deel 2)
In zijn opinies en acties zie je soms tegenstrijdigheden, deels verklaarbaar als voortschrijdend inzicht in de 45 jaar dat hij sociaal-activistisch experimenteerde. Wat wil je ook met een autobiografie getiteld ‘Mijn experimenten met de Waarheid’. Je ziet ook een grenzeloze maar deels naïeve positiviteit, ‘ik gooi nu mijn gedrag om en mijn vrienden gaan dat allemaal ook gelijk doen op straffe van gecanceld worden’. Hij had een strenger-dan-calvinistische obsessieve interpretatie van regels, o.a. qua voeding en celibaat nadat zijn laatste kind geboren was; het lijkt op iets van ‘zondigheid’ maar in het hindoeïsme heb je andere motivaties en disciplines dan in ons domineeslandje. Het klinkt in ieder geval voor een westerling, ook al streeft die naar eenvoud, als een erg moeilijk te volgen en zelfs onaantrekkelijk pad. In onze boeddhistische termen is het een schoolvoorbeeld van zelfkwelling, één der twee extremen waar Gautama na lange ervaring tegen adviseerde waarna hij het middenweg-pad naar Verlichting vond.
Geen dood, geen vrees (27) – Huilen
Een van de teksten die ten gehore werd gebracht ‘Je moet zeilen op de wind van vandaag’ raakte me – als zeiler en begeleider van tientallen zeilretraites op het IJsselmeer – erg diep, ook omdat het zo’n boeddhistische tekst is. Nu, in het hier en nu, gebeurt het. In dit moment verblijven, in dit moment zijn, is de kunst en zo’n bijzondere oefening.
Ksaf – Moeten we streven naar het hogere?
Jung vergeleek ons bewustzijn met een ijsberg waarvan negentiende onder water zit. Die negentiende zijn een matrix, de ondergrond of onderstroom waaruit ons gekende bewustzijn oprijst. Het is als mens een grote uitdaging om te vertrouwen in die negentiende onbewuste drijfveren en primaire behoeften.
Guy – dhammazaadjes – Breng je geest tot rust
De Boeddha: ‘Wanneer je de geest tot rust brengt, kun je het geheel zien. Dit is de visualisering van de Grond.’
Dít is het inzicht dat de Boeddha met ons wilde delen om sereen, vredig en onbevreesd te worden. Dít is het inzicht dat ons van onze (doods)-angst en ons verdriet bevrijdt. Dit is wat hij bevrijding noemde.
Geen dood, geen vrees (26) – Het is toch nog snel gegaan
Ik word wakker uit een rare droom. Mijn vriendin en iemand anders gaan de kamer uit waar mijn lichaam kennelijk ligt opgebaard. Bij het dichtdoen van de deur hoor ik het bezoek nog net zeggen ‘het is toch nog snel gegaan.’
Tibet Film Days 2026 in september met bijzondere documentaire over de Dalai Lama
In een tijd waarin de wereld wordt geconfronteerd met oorlog en polarisatie, nodigt deze documentaire uit tot reflectie. De boodschap van de Dalai Lama dat duurzame verandering begint bij innerlijke vrede, medemenselijkheid en verantwoordelijkheid voor elkaar, is actueler dan ooit. De film laat zien hoe deze waarden mensen kunnen verbinden en hoop kunnen bieden voor de toekomst.
