Oosterse renaissance

In 2022 overleed de Vietnamese zenmonnik Thich Nhat Hanh. Hij bracht mindfulness naar het Westen. Met groot succes. Het werd een miljardenbusiness. ‘McMindfulness’, werd er al gespot.

Niet ten onrechte. Mindfulness was alleen maar de zoveelste semi-spirituele hype. Ook zen en yoga draaien om achtzaamheid, en in het hier en nu leven. Niks nieuws onder de zon. Daarmee zeg ik niet dat Thich Nhat Hanh zonder verdiensten was.

Een vriend probeerde me over te halen mijn yogapraktijk van 35 jaar geleden weer op te pakken. Zelf ging hij als een raket van Kriyayoga. Ik vond yoga vroeger best ontspannend. Je gaat er zeker beter van ademen.

Maar zwemmen of wandelen ontspannen ook, en bevorderen eveneens een ontspannen ademhaling, gratis.

Bovendien zijn alle westerse vormen van yoga aberraties. Voor een hindoe is yoga alleen maar een klein deel van een veelomvattender religieus pad, bijvoorbeeld samengevat in de tijdloze Upanishads.

Je moet dus een hindoe zijn om geloofwaardig en religieus gemotiveerd aan yoga te doen.

Ik was drie keer in India en praatte er met hindoes over. Ze vonden het regelrecht onvoorstelbaar dat een christelijk gedoopte Europeaan yoga probeerde te begrijpen.

Vergeefse moeite, was de boodschap, want het hindoeïsme is een complex pantheon van facultatief te aanbidden goden en scheppingsverhalen.

Mijn Japanse ex-vrouw was een overtuigde shintoïste. Conform dit animistische geloof is alles bezield, ook een steen en een rijstkorrel.

Ze vond het maar mal dat ik veel las over shinto en ook aan zenmeditatie deed.

‘Je zult het toch nooit begrijpen’, zei ze altijd. Ze had gelijk.

Op mijn 20ste las ik Oosterse Renaissance, van de priester en godsdienstpsycholoog Han Fortmann. Hij voorzag toen al kruisbestuivingen tussen Oosterse en Westerse wijsheid.

Ik interviewde zenleraar Ton Lathouwers in het kader van mijn journalistenopleiding, ook over dit boekje. Een spiritueler man ontmoette ik nooit meer, ik bedoel dat hij zeker weten zuiver op de graat was, en zich nooit schuldig zou maken aan misbruik, wat zoveel boeddhistische en yogaleraren zouden doen.

Decennia later gaf Ton Lathouwers toe dat zijn brein ook na tientallen jaren mediteren nog steeds een drukke transistorradio was als hij zittend op een kussen nergens aan probeerde te denken.

Wat je noemt een eerlijke zennie.

Zelf leerde decennia mediteren mij vooral dat je er aambeien van kunt krijgen.