• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst

Boeddhistisch Dagblad

Ontwart en ontwikkelt

Header Rechts

Vijftiende jaargang

Zoek op deze site

  • Home
  • Agenda
    • Geef je activiteit door
  • Columns
    • Andre Baets
    • Dharmapelgrim
    • Bertjan Oosterbeek
    • Dick Verstegen
    • Edel Maex
    • Emmaho
    • Goff Smeets
    • Hans van Dam
    • Jana Verboom
    • Joop Hoek
    • Jules Prast
    • Paul de Blot
    • Rob van Boven en Luuk Mur
    • Ronald Hermsen
    • Theo Niessen
    • Xavier Vandeputte
    • Zeshin van der Plas
  • Nieuws
  • Contact
    • Steun het BD
    • Mailinglijst
  • Series
    • Boeddha in de Linie
    • De werkplaats
    • Recepten
    • De Linji Lu
    • De Poortloze Poort
    • Denkers en doeners
    • De Oude Cheng
    • Meester Tja en de Tao van Niet-Weten – alle links
    • Fabels door Goff
    • Cartoons van Ardan
    • Tekeningen Sodis Vita
    • De derwisj en de dwaas
  • Over ons
    • Redactiestatuut van het Boeddhistisch Dagblad
    • Redactieformule van het Boeddhistisch Dagblad
  • Privacy

Home » Boeddhisme » Geen dood geen vrees (52) – Grenzeloos leven zijn

Geen dood geen vrees (52) – Grenzeloos leven zijn

23 september 2025 door Jan Veenendaal

In een serie columns schrijft Jan Veenendaal aan de hand van boeken van Thich Nhat Hanh over zijn ongeneeslijke ziekte en de bijzondere, spirituele reis die hij hierdoor maakt. Jan is lid van de ‘Orde van Interzijn’. Zijn dharmanaam is: ‘True ripening gratitude’.
Jan was een mensenmens op wie je kon rekenen. Hij bezocht onder meer gedetineerden in gevangenissen en tbs-inrichtingen. Jan overleed op 27 november 2023. We herhalen zijn serie. Deze aflevering werd eerder, op 31 december 2022 in het BD geplaatst.

Grenzeloos leven zijn

Een van de mooiste verhalen in het boeddhisme vind ik dat van Anathapindika*, die in de tijd van de Boeddha leefde en een van zijn eerste volgelingen was.

Op een dag hoorde de Boeddha dat Anathapindika ziek was en hij vroeg Shariputra om voor hem te zorgen. Bij zijn bezoek vernam hij hoe ernstig ziek Anathapindika was en hij besloot hem een paar geleide meditatie-oefeningen (cursief) te geven.

Deze deel ik hier graag met jullie omdat ze me goed helpen en met het commentaar van Thich Nhat Hanh (tussen de meditaties in) leren ze me om keer op keer naar mijn manifestatie te kijken en onbevreesd met mijn ziekte om te gaan.

Ik ben deze ogen niet. Ik ben niet gevangen in deze ogen.
Ik ben dit lichaam niet. Ik ben niet gevangen in dit lichaam.
Ik ben het leven, zonder grenzen.
Het verval van dit lichaam betekent niet mijn einde.
Mijn zijn is niet beperkt tot dit lichaam.

Wanneer iemand stervende is, zit hij meestal erg gevangen in het idee dat hij dit lichaam is. Hij zit gevangen in het idee dat het verval van zijn lichaam betekent dat hij vergaat. We zijn allemaal bang om ‘niets’ te worden, maar het verval van het lichaam kan de ware aard van de persoon niet beïnvloeden. Daarom is het zo belangrijk dat we in staat zijn diepgaand te kijken om in te leren zien waarom we niet slechts ons lichaam zijn. Ieder van ons is grenzeloos leven.

Ik ben dit lichaam niet. Ik ben niet gevangen in dit lichaam.
Ik ben grenzeloos leven.
Ik ben deze ogen niet. Ik ben niet gevangen in deze ogen.
Ik ben deze oren niet. Ik ben niet gevangen in deze oren.
Ik ben deze neus niet. Ik ben niet gevangen in deze neus.
Ik ben deze tong niet. Ik ben niet gevangen in deze tong
Ik ben lichaam niet. Ik ben niet gevangen in dit lichaam.
Ik ben deze geest  niet. Ik ben niet gevangen in deze geest.

Een stervende is misschien, gehecht aan vorm, geluid, het lichaam, de geest en dergelijke en beschouwt deze dingen als zelf. Omdat hij deze dingen verliest gelooft hij dat hij dit zelf verliest. Deze meditatie zijn voor een ziek of stervend persoon heel troostrijk.

Ik ben niet de dingen die ik zie. Ik ben niet gevangen in wat ik zie.
Ik ben deze geluiden niet. Ik ben niet gevangen in deze geluiden.
Ik ben deze geuren niet. Ik ben niet gevangen in de ze geuren.
Ik ben deze smaken niet. Ik ben niet gevangen in deze smaken.
Ik ben deze contacten met het lichaam niet. Ik ben niet gevangen in deze contacten.
Ik ben deze gedachten niet. Ik ben niet gevangen in deze gedachten.

Hoewel Anathapindika ernstig ziek was kon hij de meditaties makkelijk volgen. Shariputra begeleidde hem daarop in de meditatie over tijd.

Ik ben niet het verleden. Ik word niet beperkt door het verleden.
Ik ben het heden niet. Ik word niet beperkt door het heden.
Ik ben de toekomst niet. Ik word niet beperkt door de toekomst.

En als laatste deed Shariputra de meditatie op zijn en niet-zijn, en op komen en gaan. Dit zijn zeer diepgaande leringen.

Alles wat is, komt voort uit oorzaken en voorwaarden.
De ware aard van alles wat is, is niet geboren te worden en niet te sterven,
niet te komen en niet te gaan.
Als het lichaam ontstaat, ontstaat het. Het komt niet ergens vandaan.
Als aan de voorwaarden voldaan is manifesteert het lichaam zich. en neem je het waar als bestaand.
Als de voorwaarden niet langer vervuld zijn, kun je het lichaam niet verder waarnemen, en denk je misschien dat het niet bestaat.
In feite is de ware aard van alle dingen geen-geboorte, geen-dood.

Alles wat er is, ontstaat vanwege een combinatie van oorzaken. Als de oorzaken en voorwaarden toereikend zijn, is het lichaam daar. Als de oorzaken en voorwaarden niet toereikend zijn, is het lichaam er niet. Hetzelfde geldt voor ogen, oren, neus, tong, geest, vorm geluid, geur, smaak, gevoel, enzovoort. Dit lijkt misschien abstract maar het is voor iedereen mogelijk dit diepgaand te begrijpen. Als je de dood begrijpt, begrijp je het leven.

*Vrij naar het boek Angst van Thich Nhat Hanh. Uitgeverij Ten Have. P 57-63

Op 25 januari geeft Jan Veenendaal een avondlezing in Den Bosch. Het onderwerp van de lezing is Onbevreesdheid. Meer informatie kun je hier lezen.

Categorie: Boeddhisme, Columns, Geluk, Jan Veenendaal Tags: 52, geen dood geen vrees, Thich Nhat Hanh

Lees ook:

  1. Geen dood, geen vrees (37) – Alles dat kan sterven sterft ooit
  2. Geen dood, geen vrees (45) – Dit lichaam is niet ik
  3.  Geen dood geen vrees (50) – Vroegtijdige dood
  4. Geen dood geen vrees (51) – In het moment

Elke dag het BD in je mailbox?

Elke dag sturen we je een overzicht van de nieuwste berichten op het Boeddhistisch Dagblad. Gratis.

Wanneer wil je het overzicht ontvangen?

Lees Interacties

Reacties

  1. Harm Morsink zegt

    23 september 2025 om 13:02

    Ten eerste kun je dus direct beginnen met deze beoefening, aangezien je meteen na de “bevruchting” (of je “geboorte”) stervende bent, maar daarentegen heb je deze beoefening dus niet nodig omdat in feite de ware aard van alle dingen geen-geboorte, geen-dood is. Of zie ik dit nu verkeerd?.

Primaire Sidebar

Door:

Jan Veenendaal

Jan Veenendaal (1951) is lid van de Leven in Aandacht sangha in de traditie van Thich Nhat Hanh waarbinnen hij lid is van de internationale Orde van Interzijn’. 
Alle artikelen »

Agenda

  • Agenda
  • Geef je activiteit door

Ochtend- of avondeditie

Ochtend- of avondeditie ontvangen

Abonneer je

Elke dag gratis een overzicht van de berichten op het Boeddhistisch Dagblad in je mailbox.
Inschrijven »

Agenda

  • 1 juni 2026
    ACTIVITEITEN Stichting Bodhisattva
  • 4 juni 2026
    Meditatie, Dhamma en reflectie
  • 4 juni 2026
    Lezing Hoe je een natuurlijk leider wordt
  • 4 juni 2026
    Lezingen Boeddhisme is een levensfilosofie door Amnyi Trulchung Rinpoche
  • 5 juni 2026
    Lezing De kracht van stilte in het hart door Amnyi Trulchung Rinpoche
  • 6 juni 2026
    Vipassana voor ervaren beoefenaars
  • 7 juni 2026
    (zelf)compassie in een woelige wereld. Begeleid door Lex van Heel.
  • 13 juni 2026
    Lezing Een kostbaar mensenleven door Amnyi Trulchung Rinpoche
  • bekijk de agenda
  • De werkplaats

    De werkplaats.

    Boeddhistische kunstenaars

    Artikelen en beschrijvingen van en over het werk van boeddhistische kunstenaars. Lezers/kunstenaars kunnen zich ook aanmelden met hun eigen werk.
    lees meer »

    Pakhuis van Verlangen

    In het Boeddhistisch pakhuis van verlangen blijven sommige teksten nog een tijdje op de leestafel liggen.

    De Poortloze Poort voor nitwits, koan 7 – Na het eten je schaaltjes afwassen

    Hans van Dam - 24 mei 2026

    De huishoudschool van Zhaozhou.

    Boeddhistische doeners en denkers – de serie (29)

    gastauteur - 17 mei 2026

    Arjan Mulder: 'Het boeddhisme is voor mij een persoonlijke tocht. Ik weet dat dit niet wordt aangeraden, maar ik kan niet zo veel met bijeenkomsten. De meditatie-ochtenden en weekend-retraites die ik heb bezocht, leverden mij vooral 'ongeloof op – over starre interpretaties en rituelen, met weinig ruimte voor gesprek.'

    Boeddhistische doeners en denkers – de serie (27)

    gastauteur - 15 mei 2026

    Loekie: 'Ik ben ook heel dankbaar dat dit op mijn pad is gekomen. Dat het voor mij als leek mogelijk is om met een groep van 60 mensen tien dagen op de Drentse hei samen te mediteren en te leren over het boeddhisme, dat is echt heel bijzonder.’

    Taigu – Het lijden in de wereld

    Jules Prast - 24 april 2026

    Het komt Taigu voor dat boeddhisme te vaak gaat over ‘verlichting’ en te weinig over het lijden in de wereld, dat eerst moet worden opgelost voordat iemand zich in spirituele zin bevrijd kan wanen. Het existentiële kerndilemma van boeddhisme is dat wij ieder delen in de rotheid van de wereld, terwijl wij over het vermogen beschikken onze bevrijding dichterbij te brengen door het lijden van de ander te verminderen. In sommige teksten wordt dit vermogen ‘boeddhanatuur’ genoemd.

    BUN-voorzitter Michael Ritman: ‘de waarheid van de dharma kan niet aangetast worden door wangedrag van een leraar’

    Nicole Mulders - 14 november 2025

    Eind november 2025 neemt Michael Ritman afscheid als voorzitter van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN). In maart 2020 interviewde Nicole Mulders hem voor het Boeddhistisch Dagblad. De boeddhistische wereld verkeerde geruime tijd voor dat interview in zwaar weer door seksueel- en machtsmisbruik door boeddhistische leraren. Het aantal leden van de BUN is van 37 naar ruim 50 gegroeid, onder meer door de aansluiting van Aziatische boeddhistische tempels waar Ritman het contact mee aanging.

    Meer onder 'pakhuis van verlangen'

    Footer

    Boeddhistisch Dagblad

    over ons

    Recente berichten

    • Column van Joop – spirituele lakens
    • Sodis – de virtuele denkster 582
    • The Rights Forum – Booking.com profiteert van bezetting Palestina, krijgt belastingvoordeel
    • B’eter: Orzosalade met linzen
    • De Geest Zonder Houvast – Het einde van worden

    Reageren

    We vinden het geweldig om reacties op berichten te krijgen en op die manier in contact te komen met lezers, maar wat staan we wel en niet toe op de site?

    Over het BD

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten.
    Lees ons colofon.

    Zie ook

    • Contact
    • Over ons
    • Columns
    • Reageren op de krantensite

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten. Lees ons colofon.