Moeten we mensen indelen in ‘zen’ of ‘niet-zen’? Nee toch hè? Ik stel voor dat we alle plakplaatjes gewoon achterwege laten. Hebben we immers niet allemaal dezelfde ‘missie’ in leven en werk – geraakt worden door wat zich aan ons voordoet? Om dat in te zien helpt het gedichtje van Willem Hussem:
wanneer je kijkt
zie je nog niet
wanneer je ziet
grijpt het je aan
‘De betekenis van het leven is om te zien’, zei ooit de antieke zenmeester Huineng. Zien zoals Willem Hussem en de oude zenmeester bedoelen is open, vrij, ontvankelijk, aandachtig zijn. Je durven blootstellen aan het leven en daar ja tegen zeggen, leuk en niet leuk. Wat er is mag er zijn. Voor wie het kan zien, kan alles voeren tot verwondering en geraakt worden. Je laten raken is tegelijkertijd ook het beste managementgereedschap.
Geraakt zijn is het wonder van het alledaagse ondervinden. Wijzelf zullen de bereidheid tot die ondervinding moeten voeden. Hoera dus voor meditatie- en inspiratieruimten in de werksituatie! Want dat helpt het voedingsproces. Maar dan moeten het liefst wel levende ruimten blijven die er voor de gebruikers organisch en energetisch helemaal bij horen. Zoals een hand en een hart bij een lichaam.
Ook wie al lang onderweg is, komt bij het ‘voeden van de ondervinding’ steeds uit bij ‘zichzelf’. Altijd weer opnieuw. The question is me, zingt jazzzangeres Ineke van Doorn in één van haar eerste albums. Want wat we zelf zijn, weten we niet. Niet echt. Naarmate we dat meer open kunnen laten, komt geraaktheid makkelijker tot stand.
Maria, een bevriende zuster van Schijndel, laat me keer op keer zien dat geraakt worden valt of staat met ontvankelijkheid. In een stil, verlaten bos hoorde ze eens hoe een moeder een slaapliedje zong voor haar kind. Stil stond ze met open aandacht. Terwijl ze het vertelt, schieten de tranen haar weer in de ogen: ‘Alsof het hele heelal zong voor één mensenkind’. Kun je openstaan voor wat zich in het moment ontvouwt? Kun je de symboliek en de betekenis ervan herkennen? Dat is het: openstaan en toelaten. Het andere, waarin het mysterie en het alledaagse samenkomen, is er al. Het is er altijd al. Je hoeft het alleen maar te zien. Vanuit het boeddhisme zou je kunnen zeggen: De Dharma is overal. Vanuit de bijbel zou het kunnen heten: Zie, ik maak alle dingen nieuw.
In een van de voorleesboeken in ZIN staat een verhaal over een wanhopige, berooide bijstandsmoeder die geen perspectief meer zag. Haar doorbraak tot aanvaarding van het leven zoals het zich elk ogenblik ontvouwt, begon bij haar toen zij haar blote zoontje in veel te grote laarzen en met een onderbroek op zijn hoofd de kamer binnen zag komen. Opeens ZAG zij en werd geraakt.
‘Op zo’n moment ziet het kind in je dat het bestaan een wonder is’, aldus ch’anmeester Ton Lathouwers in een interview dat ik met hem had. ‘Het komt als de stilte van een zachte bries, de stem van tedere stilte (I Koningen 19, vers 12). Het komt op kousenvoeten, is nooit af te dwingen en is voor iedereen weer geheel anders.’ Al duurt geraaktheid meestal kort, zij werkt als ervaring levenslang door, opent je steeds verder en bouwt meteen aan de volgende verwondering.
In mijn zengroepen stelde ik een keer bij wijze van inleiding één enkele vraag: Waardoor ben je vandaag geraakt? Een deelnemer vertelde dat hij grote weerstand voelde tegen beoogde verandering op zijn werk. In een vergadering werd hij opeens de echte gezichten gewaar van zijn collega’s en superieuren. Plotseling zaten daar worstelende mensen. Hij liet zich daardoor raken en hij ervoer dit moment als ‘eeuwigheid met de weemoed van vergankelijkheid’. Zijn frustratie zette zich om in ontroering en dat leverde hem de inspiratie zijn weerstand te transformeren in creatieve oplossingen.
Kun je dit ‘leren’? Niet echt, maar je kunt er wel aandachtig voor leren openstaan. Dat is wat we zowel in zen als bij ZIN proberen te doen. Mensen helpen in leven en werk het wonder van het alledaagse te zien. Want daar begint elke vorm van transformatie.
Als je bereid bent je steeds weer te verwonderen en je te laten raken, dan hoef je geen missionaris te worden in je eigen omgeving. Door je simpele manier van zijn en door de keuzes die je maakt, draag je uit waar het om gaat: Ook in zakelijkheid kan bezieling heersen. Ook in samenwerking en het bereiken van doelen kan liefde de effectieve leidraad zijn.
