Het Open Boek – Soulmate – Vincent Duindam

Het draait niet om mij,
maar ik draai wel mee…

Wouter ter Braake interviewde Vincent Duindam

Wie is Vincent Duindam?

Vincent werd in 1958 geboren in een groot Rooms-Katholiek gezin, als elfde van veertien kinderen. Hij mocht van zijn ouders alles studeren behalve psychologie. Dat werd het dus; uiteindelijk steunde zijn vader hem hierin.

Tijdens zijn studie werd ‘gender’ een belangrijk thema. Hij schreef zijn eerste boek, een proefschrift (1991), over opvoeding en de sekse-identiteit van meisjes en jongens. Zijn tweede boek Zorgende Vaders (1997) was het juiste boek op het juiste moment. Het kreeg een enorme media-exposure. Duizend interviews in tien jaar tijd, kranten, tijdschriften, radio, TV, een column in de Libelle, enzovoort. Hierna verschenen -tot dusver- nog 10 boeken: over mannelijkheid – vrouwelijkheid (Is de man in crisis? ) en over (echt)scheiding.

Rond het jaar 2000 verschoof er iets. Naast psychologie werd spiritualiteit belangrijker. Natuurlijk is het belangrijk om je te bevrijden van traditionele gender rollen. Maar via de humanistische en positieve psychologie raakte hij steeds meer geïnteresseerd in bevrijding van ‘alles wat ons beperkt’. Hij verdiepte zich in het meest essentiële (het meest gemeenschappelijke) van wereldreligies: Perennial Philosophy genoemd. Hij schrijft en spreekt vanaf dat moment steeds meer over spiritualiteit in liefdesrelaties, opvoeding en onderwijs.

Meer dan vier decennia was Vincent docent/onderzoeker aan de Universiteit van Utrecht. Maar hij gaf (en geeft) op tal van andere plekken (gast)colleges: aan de Hogeschool Utrecht en de Academie voor Geesteswetenschappen. Zijn studenten verkozen hem driemaal tot docent van het jaar. En lesgeven is nog altijd een bron van vreugde voor hem.

Wat is jouw levensdoel? Waar ga je ten diepste voor?

Uiteindelijk is het de bedoeling en ook mijn intentie om steeds authentieker worden, steeds meer te ‘worden wie je bent’. Wie of wat je in essentie altijd al was. Daartoe moet je soms dingen loslaten die je onderweg hebt moeten leren. Het gaat erom steeds ‘wakkerder’ en lichter te leven. En dat (be)oefen je op alle levensterreinen: als wereldburger, echtgenoot, vader, opa, broer, vriend, buurtgenoot, docent, spreker, enzovoort. Kortom, als mens. Een mens ‘uit één stuk’ worden.

Wat wil je bijdragen aan het grote geheel?

Als je ‘je eigen legende leeft’, dingen doet waarin je flow ervaart, als je je richting niet laat bepalen door je kleine ego, maar als je je afstemt op het geheel, klopt alles. Dan vallen de puzzelstukjes op hun plek. Op dit moment is het voor mij, maar eigenlijk voor ons allemaal, essentieel om bij te dragen aan vrede, vrede in ons eigen hart en -dus- ook aan vrede in de wereld. Elke dag om 16.00 uur mediteren we met mensen van over de hele wereld gedurende één minuut voor vrede. Doe mee! In 1980 was ik al dienstweigeraar en nu voel ik me verbonden met de nieuwe vredesbeweging.

Daarnaast, maar niet los daarvan, is een leefbare wereld voor álle mensen nu, maar óók voor de generaties na ons, een absolute prioriteit. Dat betekent dat mijn, ons, leven hierop afgestemd moet zijn: wat eenvoudiger leven, niet te veel spullen kopen, geen dingen die je eigenlijk helemaal niet nodig hebt, geen wegwerpkleding, (vrijwel) niet meer vliegen, veel minder (of geen) vlees eten. In alle aspecten van je leven kun je hier op een wijze manier rekening mee houden. Dat is -voor mij- geen beperking, maar eerder levenskunst: ten volle genieten van het leven. In alle rust koken met biologische groenten, slow food, samen eten, tijd voor elkaar. Daarom heb ik ook een tijd lang columns geschreven voor het ODIN krantje dat in de tas met biologische groenten en fruit zit.

Een leefbare wereld voor álle mensen nu, maar óók voor de generaties na ons, is een absolute prioriteit.

Waar en waarin komen jouw levensdoelen vooral tot hun recht?

Hopelijk overal en in alles. Gandhi zei: als je geweldloosheid (ahimsa) wilt toepassen, dan kan dat niet alleen voor bepaalde vakjes in je leven. Dan moet het gaan om elk aspect van je leven. Dus vond je in zijn politieke berichten over geweldloos verzet tegen de Britse overheersing net zo goed vegetarische recepten. Zo wil ik het ook graag zien. Aandacht, aanwezigheid, kwaliteit in álles wat je doet, of dat nu voorlezen aan je kleinzoontjes is, koffie malen, een gedicht maken, een lezing houden. Daar streef ik in elk geval naar.

Bij welke activiteiten voel je je heerlijk en vervuld?

Als het goed met me gaat: bij alles wat ik doe! Wanneer ik dat niet zo voel, realiseer ik me dat ik even vergeten ben wie of wat ik ten diepste ben. En dan neem ik vreugde weer als kompas. Enkele voorbeelden van flow momenten: wanneer ik in de zandbak speel met mijn kleinzoontjes, een theatercollege geef samen met mijn broer Jan, wanneer ik wandel door landgoed Sandwijck, bij het zingen van een lied, wanneer ik op een terrasje zit met mijn dochters, wanneer ik in de Bhagavad Gītā lees, bij het schrijven van blogs, columns, of een hoofdstuk voor mijn nieuwe boek, als ik de voeten van mijn vrouw masseer. Of die keer dat ik Erich Fromm mocht spelen in een theatervoorstelling geregisseerd door Martijntje Smits.

Wie of wat heeft je op het pad gezet dat je nu gaat?

Dat zijn eindeloos veel mensen en situaties. In wezen leer je van iedereen -en het leven zelf is de sadgoeroe. Toch noem ik graag enkele mensen. De grote psychologen: Freud, Jung, Fromm, Rogers, Stone en Winkelman (van de voice dialogue benadering), onze psychotherapeuten, Jeannette de Waal en Mark Nevejan. Mijn ‘ademcoach’: Nadja Benschop. Zij liet mij dingen ervaren die verder gaan dan de mind, ze bracht beelden en gevoelens die opgeslagen waren in mijn spierbewustzijn opnieuw tot leven. En dat gaf begrip voor mijn moeder en een grote liefde voor mijn vader.

De socioloog en psychoanalytica over wie ik mijn proefschrift schreef: Nancy Chodorow. Grote spirituele voorbeelden: Nisargadatta Maharaj, Ramana Maharshi, Eknath Easwaran, Don Talafous, Henri Nouwen, Eckhart Tolle. Boeken die mij diepgaand inspireren: de Bhagavad Gītā, de Oepanisjaden, de Dhammapada. Ook het boek “Waar een wil is, is een omweg. De zoektocht van een ziel naar zin”, van Wouter ter Braake, heeft mij erg ontroerd. Eén van de zinnen die ik ervan heb meegenomen is: “Het draait niet om mij, maar ik draai wel mee.”

En last but not least mijn eigen gezin: mijn vrouw die al veel vroeger spiritueel was ingesteld dan ik en die mij de ruimte gaf om me, met al mijn fouten en onhandigheden, te ontwikkelen. Mijn dochters en kleinzoontjes naar wie mijn liefde zo makkelijk toestroomt -en omgekeerd. Die mij spiegelen en zo veel leren. Vandaag nog vroeg ik aan mijn jongste kleinzoon (5 jaar): “denk je dat mensen die doodgaan echt een sterretje aan de hemel kunnen worden”, want dat hoorden we net op TV. Zijn antwoord: “Ik denk het wel opa, want we bestaan ook uit sterrenstof”.

Welke hindernissen heb je moeten nemen, welke drempels moest je over om op jouw huidige pad te komen? Wie of wat heeft je daarbij geholpen?

Natuurlijk heb ik mooie inzichten en wijsheden opgepikt uit boeken. Maar de echte lessen leer je van het leven. Of je leert de wijsheid uit boeken dieper te begrijpen door wat je meemaakt. En een crisis leert je meer dan succes. Ik heb natuurlijk succes gekend: interviews, optredens, media-aandacht. Maar wat me ‘dieper’ heeft gemaakt, was juist het einde daarvan. Naarmate mijn spirituele belangstelling en ‘output’ groeide, nam de mediabelangstelling af. Daar moest ik echt aan wennen. En toen onze oudste dochter indertijd op kamers ging, was de crisis nog groter. Het voelde als het einde van mijn leven, terwijl het alleen het einde van een bepaalde fase was. “Onthechting” is een belangrijk begrip in alle religieuze en spirituele tradities. Dat betekent: identificeer je niet te veel met de rol die je nu hebt, of met de ideeën die nu in je hoofd ronddwalen, je zelfbeeld. Dingen gaan voorbij, benadrukt de Boeddha, schat ze op waarde, geniet ervan. Maar klamp je er niet aan vast, want dan moet je lijden. Een les die ik telkens opnieuw moet leren, tot het niet meer nodig is.

Welke levenslessen, inzichten of wijsheid zou je anderen mee willen geven?

Je mag alleen inzichten en wijsheden doorgeven die je je eigen hebt gemaakt, die je zelf ook (voor)leeft), anders is het hypocriet en vervelend. Zowel de Boeddha als Jezus fulmineerden tegen wijzen/priesters die boeken kenden en wijsheden rondstrooiden, die ze niet zelf leefden. Dus hier moet ik voorzichtig zijn en ‘op mijn tellen passen’.

Maar één ding, dat ik iedereen kan aanbevelen, heb ik in elk geval wel waargemaakt: “doe wat je ’t liefste doet, dan is het altijd goed”. En doe niet, wat je echt niet wilt doen. Ik wilde psychologie studeren en ondanks ‘stevige tegenwind’ heb ik dat ‘gewoon’ gedaan. Ik weigerde militaire dienst. En ik kwam, ook al in 1980, op voor het prachtige bos Amelisweerd. En zo ben ik blijven leven met vreugde als kompas: parttime werken en samen zorgen voor onze dochters. Een Nederlandstalig boek schrijven over zorgende vaders, ook al raadde mijn toenmalige leidinggevende aan de Universiteit me dat af. Vergaderingen, zeker als die gingen over geld in de wacht slepen voor bepaalde projecten, heb ik nooit fijn gevonden. Daar ben ik mee gestopt. En op een bepaald moment gaf lesgeven me veel meer vreugde dan onderzoek doen (volgens de op dat moment gangbare methoden). Toen ben ik gestopt met onderzoek en richtte me helemaal op het lesgeven. Maar ik deed nog wel mijn eigen onderzoek op mijn eigen manier. En dat leidde tot mijn Spiritueel Zakboekje voor Professionals. Dus als je echt je hart, je bezieling, je intuïtie, je inspiratie volgt, dan vallen dingen op hun plek en leef je gelukkig en vervuld.

Als tutor heb ik dat inzicht ook altijd gedeeld met mijn studenten. Soms waren ze bezorgd dat hun leven zou mislukken als ze een vak verkeerd kozen. Dan zei ik: “kies het vak dat je nu heel graag zou volgen. Ik ken al heel veel oud studenten. Ze kwamen allemaal op een goede plek. Niemand is ‘mislukt’, omdat ze een vak niet handig hadden gekozen. Zelf koos ik indertijd muziekwetenschappen als bijvak. Wat heb je daar nu aan? Het was gewoon heerlijk. En vaak komen dingen dan toch van pas.”

Je kunt ook als student een ‘honours programma’ doen. Als je erg goed kunt leren, kun je kiezen voor extra uitdagingen. En dan krijg je een aantekening op je bul/diploma. Als studenten daar echt zin in hadden, moedigde ik ze hierin aan. Maar het kwam ook voor dat een moeder zei: “volg het honours programma, dat is goed voor je carrière.” Als een student daar zelf eigenlijk tegenop zag en het niet wilde, zei ik altijd: “Doe het niet, doe andere dingen waar je hart wél naar uitgaat. Als je moeder het honours programma zo goed en belangrijk vindt, moet ze het zelf maar gaan doen”.

Aandacht, aanwezigheid, kwaliteit
in álles wat je doet