Psycholoog Bernadien Bos: “Empathie zorgt voor balans.”

De Amsterdamse psycholoog Bernadien Bos ziet het vaak in haar praktijk gebeuren. Maar ook in haar persoonlijke omgeving. “Mensen willen dat hun verhaal klopt en geloven erin. Het is de bescherming van de ik-wereld, stelt ze. “Onbewust. Het helpt als een ander slecht is. Dan ziet het er beter uit voor henzelf. ”

Voor veel mensen is het belangrijk dat zelfbeeld staande te houden. “Als daar aan getornd wordt, gaan ze aan henzelf twijfelen,” vertelt Bos. ”Mensen zijn gehecht aan spullen, hun identiteit of vriendengroep. Die moeten beschermd worden.”

In de twintig jaar dat ze psycholoog is, merkt ze telkens hetzelfde op. “Opvallend in al die verhalen is dat er altijd een ‘ik’ is die tegenover ‘de ander’ staat. Een afgescheidenheid. Op het wereldtoneel is het ‘wij’ tegenover ‘hen’.

Narcisme

Bos weet dat de ene persoon een groter empathisch vermogen heeft dan de ander. Zo kunnen mensen met narcisme, antisociale persoonlijkheid of autisme zich minder goed inleven in een ander. Empathie is hen vreemd. Terwijl dat wel voor meer balans zorgt. “Ik vind het een gemiste kans dat juist zij de weg naar therapie niet weten te vinden. En ik hen niet in mijn spreekkamer zie.”

Ze verwijst naar een therapiegroep 80-plussers met narcistische trekken uit Amsterdam  ”Op oudere leeftijd kregen ze door dat ze weinig vrienden hadden. Wellicht door hun narcisme, zullen ze geconcludeerd hebben. Op hoge leeftijd voelen mensen met narcisme zich immers kwetsbaarder, is bekend.”

Tijdens de start van haar carrière kwam ze bij een revalidatiecentrum in Amsterdam in contact met het  Tibetaans boeddhisme. “Dat was mijn eerste kennismaking. Maar ik was er meteen door gegrepen”. Via die weg ontmoette ze ook haar boeddhistisch leraar en geleerde Cuong Lu, die leerling was van Thich Nhat Hanh. “Hij spreekt direct  tot mijn hart. In zijn aanwezigheid valt het gevoel van afgescheidenheid (het ik-beeld) weg en voel ik me thuis.”

Empathiefatique

Juist door het boeddhisme en meditatie leer je te onthechten, weet Bos. “Bij meditatie komen alle gedachten voorbij. Net zoals in het echte leven kan je dingen en gedachtes negeren die langskomen of je helemaal laten meeslepen. Geen van beide is goed.” Wegkijken is ook geen optie, concludeert ze. “Eén van de eerste waarheden binnen het boeddhisme is immers: “Er is lijden”

Als je je te veel laat meevoeren, kan dat weer leiden tot empathiefatigue en zelfs xenofobie.  “Dan word je moe door te veel empathie of maak je gekleurde keuzes.”

Zelf kan ze die grens in haar werk goed bewaken. “Ik schrik niet van vreselijke verhalen. Wel voel ik compassie en probeer ik waar ik kan mijn cliënt te ondersteunen of helpen.

Zelf mediteert Bos dagelijks. Voorafgaand aan de gesprekken met haar cliënten begint ze met drie minuten stilte. “Dat is prettig voor de cliënt. Die kan dan figuurlijk thuiskomen in mijn praktijk. En voor mezelf is het ook goed. Ik wil er in een gesprek met een cliënt voor die persoon zijn. En niet nog met een half oor bij mijn vorige cliënt zijn of denken aan de boodschappen die ik later nog bij de supermarkt moet doen.”

Speelsheid

Door het boeddhisme is ze veranderd als psycholoog. “In het begin voelde ik me verantwoordelijk voor mijn cliënten. Dat gevoel is nu helemaal weg.”

Het boeddhisme zorgde ook voor een onthechting van haar als psycholoog. “Ik kon mijn vak daarmee overstijgen. Het gaf er meer menselijkheid en speelsheid aan. Dat had ik op mijn 25^e niet gekund.”

Haar werk is haar redding geweest, concludeert ze. “Ik ben namelijk snel verveeld.” Praat ik met een cliënt, dan zie ik het lijden van die persoon. Ik voel daar compassie voor en probeer met mijn inzichten de cliënt te helpen. En dat zorgt ervoor dat mijn werk nooit saai is.”

Als voorbeeld van empathisch vermogen noemt Bos tenslotte een uitspraak van de Dalai Lama, als reactie op het seksueel misbruik binnen het boeddhisme dat jaren geleden aan het licht kwam. “Hij zei dat misbruik voortkomt, ook in een sangha. En dat we dat moeten proberen te verbeteren.” Hij heeft compassie met de slachtoffers. Maar óók met de daders. “Ik vond die uitspraak eerst absoluut niet kunnen. Maar later begreep ik die. En vond ik de reactie juist mooi. Want er is ook leed bij de verkrachters.”

Bernadien Bos is psycholoog in Amsterdam en is in de loop der jaren sterk geïnspireerd geraakt door het boeddhisme. Haar boeddhistische leraar Cuong Lu spreekt tot haar hart. Info: www.bernadienbos.nl