Waarom een Zinspeeltuin?
De Zinspeeltuin vult het gat dat de ontzuiling heeft achtergelaten. Tijdens de verzuiling was er, misschien te sterk, een helder bewustzijn van waarden. Die verschilden sterk per zuil, maar de alternatieven waren duidelijk. Na de ontzuiling ontstond waardenbewusteloosheid. In die sfeer kregen allerlei -ismen meer ruimte: individualisme, nihilisme, populisme en consumentisme. Autocraten zijn begonnen de democratie uit te hollen. Voor asielzoekers is steeds minder plaats. Bij elke verkiezing is er nu minstens een kwart van de kiezers dat, zonder moreel kompas, uitkomt bij steeds weer een andere partij, gelokt door spindoctor-slogans of het imago van ideale schoonzoon. Met crisis, oorlog en chaos, allemaal aanleidingen om het over waarden en zingeving te hebben, weet sowieso bijna niemand echt raad. De Zinspeeltuin brengt daar verandering in, zonder opnieuw te verzuilen.
Maar waarom die nadruk op zingeving, en dan ook nog voor iedereen?
De gave om aan van alles zin te geven, is algemeen menselijk. Homo Sapiens, de kennende en verkennende mens, zijn we allemaal, en dat komt goed uit. Er is namelijk een waslijst aan verontrustende dingen die ons mensen al zolang we bestaan zodanig overstijgen dat we er last van hebben en er grip op willen krijgen. Een paar voorbeelden. In elk mensenleven spelen ziekte en dood vroeg of laat een ontregelende rol. De samenleving torent boven de enkeling uit. Machthebbers bepalen er het gedrag en het denken van mensen, vaak tegen hun zin. Alle dagen komt het nieuws op ons af en vragen we ons af wat dit nu weer te betekenen heeft. We hebben er geen invloed op en voelen ons machteloos. Daar komt bij dat het kwaad onuitroeibaar aanwezig is in de wereld. Nog iets: iedereen is bezig met de vraag naar de eigen identiteit. De zoektocht naar het zelf kan een mens zo overstijgen dat zorg nodig is. Kortom, Homo Sapiens wordt geconfronteerd met allerlei fenomenen die hem overstijgen. Welke waarden bepalen dan zijn gedrag? Wat voor zingeving hoort daarbij? In onze ontzuilde samenleving is grote behoefte aan een zinvol kader voor de omgang met wat ons aan alle kanten te boven gaat. Zinspeeltuinen voorzien daarin. Homo Sapiens is de tuinman/vrouw.
Waarom moet er dan gespeeld worden, terwijl het over uiterst serieuze zaken gaat?
Dat hangt af van de betekenis van spel. Typerend voor de spelende mens, Homo Ludens, is de gave om tegelijk meer visies op de werkelijkheid te hanteren of diverse scenario’s voor gedrag in aanmerking te nemen. Alle mensen hebben het dubbelspel met uiteenlopende visies en scenario’s in zich, al zijn ze zich daar lang niet altijd van bewust. Homo Ludens vormt door dat spel met betekenissen een Januskop met Homo Sapiens. Spel is trouwens wel een serieuze zaak, geen spelletje. Het moet in volle ernst gespeeld worden, ook al hoort er de knipoog bij die fluistert ‘Hé, ik speel hoor’. Want altijd is er het dubbele perspectief, met ruim uitzicht op alternatieve keuzes en dus ruimte voor andere meningen. Speels en serieus delen Homo Ludens en Homo Sapiens de Zinspeeltuin met elkaar.
Maar zingeving is toch iets religieus?
OK, tijdens de verzuiling waren er een paar zuilen die op alles wat overstijgt antwoorden zochten in het goddelijke of heilige. Intussen is onze samenleving ontkerkelijkt. Slechts 1 op de 10 landgenoten gaat nog regelmatig naar kerk, moskee of synagoge. Verder zegt 1 op de 4 atheïst te zijn – wat feitelijk ook een vorm van zingeving is, maar zonder het goddelijke. Tussen kerkgangers en atheïsten bevindt zich ongeveer 2/3 van de bevolking. Die meerderheid komt nooit of hoogst zelden (Kerst, uitvaart) in een kerkdienst, maar heeft wel een of andere vorm van geloof, al was het maar dat er meer is tussen hemel en aarde. Zingeving ontwaakt soms pas in een ziekenhuisbed. Alles bij elkaar is het veld van zingeving in ons land dus religieus, seculier, divers, vaag, momentgebonden, en soms leeg. Maar iedereen moet dealen met wat overstijgt: ziekte en dood erg dichtbij, en een hele reeks andere aanleidingen daarnaast. Voor ieder mens, al dan niet religieus, staat de Zinspeeltuin open.
Maar waarom een tuin?
Die staat symbool voor een plek in de marge: van het huis, van de bewoonde wereld, van de samenleving. Wat in de marge gebeurt, staat los van alle denk- en gedragskaders die in het centrum ‘normaal’ heten. Juist vanuit de marge van de Zinspeeltuin kan kritisch gekeken worden naar wat machthebbers in het centrum doen met zingeving en waarden. Een nieuwe, frisse kijk is mogelijk. De tuin staat voor een plek van vrije tijd en ontspanning. Het is er goed toeven. Natuur en cultuur komen er samen. Een tuin kan ook een plek van ontmoeting zijn, zoals in een heuse speeltuin kinderen samenspelen en ouders elkaar ontmoeten. De omgangsvormen zijn er niet hiërarchisch, maar informeel en gemoedelijk. Allemaal gunstige omstandigheden voor een zinvolle Zinspeeltuin.
Zo, de Zinspeeltuin is ontworpen, nu nog aanleggen! In de volgende Vrijdag Zindag moet duidelijk worden waar die Zinspeeltuinen komen te liggen en wat zich daar kan afspelen.
