Oorlogen, autocraten, migratie, klimaatcrisis, absurde rijkdom… Hoe meer de wereld in chaos verkeert, des te nijpender wordt de vraag naar je eigen identiteit. Wie ben ik en wie blijf ik, in zoveel verwarring? Functioneert mijn identiteit nog steeds als mijn kompas? Of schudt de chaos mijn eigen identiteit zo hevig door elkaar, dat ik tamelijk stuurloos ben? Of, positiever, daagt de chaos mij uit tot een bewust resetten van mijn identiteit, waardoor het me bij alle verwarring toch lukt oost en west uit elkaar te houden?
Misschien helpt het, bij alle onzekerheid, om toch maar even de eigenschappen van de identiteit te inventariseren. Sorry, dit wordt geen kort lijstje. Identiteit kent vele facetten. Wat is de identiteit van identiteit? Hoe geven we betekenis aan onszelf en aan anderen?
Om te beginnen: identiteit staat onder auspiciën van de sociale context: opvoeding, sociale controle, wetgeving… Oeps, daar begint de verwarring al, want als een context in chaos verkeert, wat doet dat dan met je identiteit? Elk nieuwsbericht test je identiteit. Nog steeds pro-Amerika of pro-Israël? De krant niet meer lezen?
Toch maar even verder met die eigenschappen van identiteit Er zit zowel continuïteit als dynamiek in identiteit. Een onderstroom van continuïteit zorgt voor een zekere mate van orde, ondanks alle verwarring. Daar zit je essentie. Maar boven die onderstroom heerst nu de storm van de actualiteit die de scheepjes van de identiteiten naar onbedoelde windrichtingen voert. Dan gebeurt er van alles tussen de polen van de continuïteit en de dynamiek. Conservatief en progressief lopen daar min of meer parallel aan, voorzover die de koers nog weten te bepalen. Begrip voor een oorlog? Of keihard nee? Toch wel Gronings gas?
Bij identiteit hoort ook dat ze meeloopt met de rollen die je speelt. Identiteit is dus meervoudig. Per dagdeel kan er verschil zijn: werk, vrije tijd, relatie, gender, gezin, vrijwilligerswerk. Als rollen tegenstrijdig zijn, kun je in conflict komen met jezelf en met anderen: duivels dilemma, belangentegenstelling, persoonlijke dynamiek. Blijven je rollen gelijk in de nieuwe situatie? Ga je mee met je beste vrienden die tegen een AZC zijn? Kun je anders denken dan je partner? Steun je je kleinzoon die het leger in wil?
Als het om de dynamiek gaat, hangt verder veel af van het perspectief van de persoon die zich met jouw identiteit bezig houdt: jijzelf of een ander. Dat levert spanning op, want er spelen daardoor meer versies van je identiteit. Als je er zelf mee bezig bent, loop je tegen het verschil aan tussen wie je zou willen zijn en wat je, als je eerlijk bent, in werkelijkheid bent. Anderen hanteren een soortgelijke kijk op jouw identiteit als ze enerzijds verwachtingen van je hebben, en anderzijds kritisch nagaan in hoeverre je daaraan voldoet. Zorgt de wereldchaos voor andere verwachtingen? Producten boycotten? Of juist kopen? Poster ‘Peace Now’ voor de ramen hangen? Stemkeuze aanpassen?
Voeg je aan dat plaatje dan ook nog toe dat jij en die anderen kunnen verschillen in machtsposities, dan wordt dat spel tussen verwachtingen en resultaat nog spannender dan het al was. Machthebbers, in wat voor positie dan ook, kunnen bepalen welke eisen aan jouw gedrag gesteld worden. Dat bepaalt mede je identiteit. Slikken, of toch demonstreren? Lid worden van een partij? Meebetalen aan het legerbudget?
Kijken we naar de Nederlandse situatie in het begin van de vorige eeuw, dan was de verzuiling een leverancier van continuïteit in de identiteit van mensen, meestal van de wieg tot het graf. De ontzuiling in de tweede helft van die eeuw maakte daar een eind aan. Ook al zijn de zuilen nog steeds herkenbaar in de samenleving, toch kwam er veel meer keuzevrijheid als het ging om de vraag ‘wie ben ik?’. Tegelijk begon er een zoektocht naar alternatieven voor de oude zuilen. Mensen vonden andere antwoorden en wisselden die na verloop van tijd ook weer in voor andere. Naast publieke omroepen kun je kiezen voor de commerciëlen. Reclame zorgde voor consumentengedrag met nieuwe identiteiten. Wat vaak in de ontzuiling zoek raakte, was een duidelijk waardenpatroon als onderbouwing van de eigen identiteit. Er is op dat punt nog steeds geen goed alternatief voor de verzuilde samenleving. Dat is vooral zichtbaar op politiek en levensbeschouwelijk terrein. Zie het percentage zwevende kiezers en de ontkerkelijking.
Kortom: context, continuïteit en dynamiek, rollen, perspectief, macht en ontzuiling beïnvloeden sowieso onze identiteit, en helemaal als de tijd chaotisch is. Daardoor is het ingewikkeld om in deze dagen je identiteit te resetten. De media van allerlei soort bieden bouwstof aan. Van tijd tot tijd zijn verkiezingen barometers van identiteitsvorming. Bij alle verwarring wint de dynamiek het vaak van de continuïteit. ‘Je moet meegaan met je tijd’. Tegelijk zijn mensen, bewust of onbewust, consequent conservatief in de omgang met de eigen identiteit. ‘Zo ben ik nu eenmaal’.
En jij – waaraan ontleen jij nu je identiteit?
Geef een reactie