Wat voor omstandigheden bepalen of religies vreedzaam samenleven dan wel elkaar verketteren?
Dat is de vraag die zich opdrong tijdens een vakantie in Andalusië. Wie zich met de toeristenstroom mee laat voeren langs de bouwwerken die van het verleden getuigen, komt zowel exclusiviteit als inclusiviteit tegen.
Op de treinreis heen en terug brachten we ook enkele dagen in Parijs door, voor èn na 13.11. Dan versterken geschiedenis en actualiteit elkaar oorverdovend.
Een echt antwoord op die vraag hierboven heb ik niet. Was ik maar een maatschappelijk ingenieur die de samenleving zo construeren kan dat vrede en welzijn ons deel zijn. Maar ik kom niet verder dan verzuchten dat het een complexe zaak is. Èn signaleren dat het gelukkig ook goed kan gaan.
Religies kwamen en gingen in Andalusië. Op een en dezelfde plek kunnen achtereenvolgens een voorchristelijk heiligdom, een kerk, een moskee, en weer een kerk zijn gebouwd.
Het stugste voorbeeld staat in Córdoba. Daar is na de herovering op de moslims midden in een fraaie moskee met een prachtig woud van pilaren – pats! – een kathedraal neergezet. Alsof iemand midden in de Nachtwacht een eigentijds werkje heeft geschilderd. Zelfs Karel V was geschokt. Hij zou gezegd hebben: ‘Jullie hebben verwoest wat uniek was in de wereld en er iets voor in de plaats gezet wat overal te zien is’. Maar die kathedraal was intussen wel de bevestiging van zijn macht.
Er zijn ook signalen van religieuze harmonie. In hetzelfde Córdoba staat een oude synagoge, niet meer in gebruik, waarvan de Moorse stijl van gebouw en versieringen opvallend is. Elders in de stad staat een vestingtoren die ooit andersgelovigen buiten moest houden. Daar is nu een expositie ingericht rond moslimfilosoof Averroës (1126-1198) en christelijke koning Alfons de Wijze (1221-1284) die beiden de dialoog voorstonden.
Houd moed.
