Bestrijd het kwaad dat stigma heet

Stigmatisering en zelfstigmatisering kunnen de levens van GGZ-klanten verwoesten. Stigma leidt tot schaamte, schuldgevoelens en zelfhaat. Je maakt het mee dat familieleden en vrienden je laten vallen. Dat genereert isolement, een probaat middel voor depressieve klachten.

Gelukkig zijn er uitwegen. Ik vond ze de afgelopen 10 jaar. Ik bouwde een nieuw netwerk op. Ik elimineerde onbetrouwbare mensen uit mijn directe kring. Ik realiseerde me dat mijn ontremde gedrag van vroeger ziektegerelateerd was en niet karaktergebonden. Dat dempte mijn wroeging blijvend.

Ik stopte met zwaar drinken. Negen jaar stond ik praktisch helemaal droog. Ik begon extreem gestructureerd te leven, 7 dagen per week. Ik ging hevige prikkels ontwijken, zoals horecabezoek of feestjes. Ik leerde dat rust, reinheid en regelmaat echt helpen. Dat alles stimuleert in niet geringe mate zo goed als onkwetsbaar te worden voor stigma. Het helpt ook om zelfmedelijden te voorkomen. Niemand is zielig, ook jij niet.

Werk je in een te veeleisende of toxische omgeving? Zoek een minder stresserende job, of ga minder werken als het financieel kan. Heb je geen werk en lijd je aan doelloosheid in het bestaan? Doe iets waar je goed in bent. Dat bevordert zelfvertrouwen. Schrijf een boek, ren een halve marathon of krijg een kind.

Zoek voorts de buitenlucht op en beweeg iedere dag. Buiten wacht niet zelden de zon op je. Gratis antidepressivum, want licht bevordert de aanmaak van pretstofjes in de hersenen, en het bevordert de aanmaak van melatonine, dat je goed laat slapen, erg belangrijk voor ontregelde mensen.

Blijf verder altijd lachen om jezelf, en relativeer. Het kan altijd erger. Ben ook niet teveel bezig met ravijnen uit het verleden. De horizon voor je belooft fijnere vergezichten, als je ze maar zien wil. En probeer altijd de verantwoordelijkheid voor je leven te nemen, en wijs niet naar anderen, hoe moeilijk dat soms ook is.

Ook hulpverleners kunnen stigmatiseren. In de verslavingskliniek kreeg ik van psychologen te horen dat ik niet alleen een bipolaire stoornis had, maar ook een persoonlijkheidsstoornis. Ze vonden me ziekelijk ontwijkend en vermijdend. Hoe ik ook protesteerde, dat tweede gekkenbriefje werd op mijn voorhoofd geplakt. Een psychiater die me later behandelde haalde die diagnose doodleuk weer uit mijn GGZ-dossier. Hij was met mij van mening dat ik een compleet normale man was, hoewel bipolair.

Sociotherapeuten in de verslavingskliniek gaven me bij ontslag een slechte prognose mee: ik zou vast weer gaan drinken. Ze kregen ongelijk.

Ooit was ik regelmatig depressief, hypomaan en randpsychotisch. Dat is voltooid verleden tijd. Maar blijft dat zo? Van het concert des levens heeft niemand een program, luidt de tegelspreukwijsheid. En het ergste moet nog komen, schreef Schopenhauer. Of het beste natuurlijk.

Maar dan moet ik wel blijven leven zoals ik nu leef: in bijna volledige afzondering, in mijn eenpersoons kloosterorde, waar ik abt en monnik tegelijk ben, en bewust zonder partner. Dat offer breng ik graag. Ik ben 59 en kwam niets tekort in mijn leven. Ik tel mijn zegeningen, en lach tegenwoordig om stumperds met stigmatiserende vooroordelen over mij.

Ik vergeef ze, want ze weten niet wat ze zeggen. Ze hebben me alleen maar sterker gemaakt. Bevrijd je daarom van wrok en boosheid. Zeker, een manie, psychose of depressie kan er vreselijk inhakken, vooral als je niet adequaat geholpen wordt, in de separeer belandt, of, zoals ik, op de gesloten Paazafdeling. Zie het als leermomenten die je veel vertellen over jezelf, het leven en de medemens.

Je partner kan je lozen en de gemeente verklaarde mij met een pennenstreek arbeidsongeschikt. “Uw afstand tot de arbeidsmarkt is te groot geworden omdat u beschermd woont”, zei de ambtenaar destijds. Met andere woorden: omdat ik GGZ-klant was, werd ik op voorhand geweerd uit het arbeidsproces. Ook bij de plaatselijke vrijwilligerscentrale bliefden ze me niet. Het was de ergste vorm van stigmatisering die me overkwam, en tegelijkertijd de beste. Op mijn 48ste werd ik een pensionado met bijstand, uitgekotst door de samenleving.

Het voelt goed: vrij, onafhankelijk, tevreden en gelukkig.