Het jaar 2023 – dag 333 – zuilen

De laatste tijd verlang ik weer terug naar verzuiling in de samenleving. Zoals die vroeger was. Een verdeling in bevolkingsgroepen die zich op levensbeschouwelijke of sociaal-economische basis afzonderlijk organiseren. Met eigen politieke partijen, vakbonden, scholen en leiders. Zo rond 1960, provo en hippies deden hun intrede, weet je wel, namen we afscheid van de verzuiling in Nederland die al sinds 1880 bestond.

Ik vermoed dat mijn verzuild verlangen te maken heeft met de extreme bevolking van bijna 30 politieke partijen/bewegingen in de Tweede- en Eerste Kamer. Dat maakt mij onrustig, zuilen bewegen niet, bewegingen wel. Het kan alle kanten op. Allemaal zeggen ze het beste voor te hebben met ons gewone burgers. Ze willen het staatsbestel, de economie, het land reorganiseren zodat we meer gelukkig kunnen worden. We zullen het zien. De staatsbegroting is niet van elastiek.

Ik heb de eigenschap, voor sommigen erg vervelend, dat ik als oud-misdaadjournalist niet alleen luister maar ook de lichaamstaal van de man of vrouw tegenover mij observeer. Zo’n observatie zegt meer dan een heel verhaal, meestal vol clichés van politici. Ze zijn uit op macht en macht corrumpeert. Het sterkst zie ik dat bij Caroline van de Pas van de BBB, de BoerBurgerBeweging. Ze clicheert zoals: Wilders moet meebewegen, maar eigenlijk zegt ze ‘ik wil macht’. En snel. Ik hoor eigenlijk nooit dat ze spreekt over boeren en burgers, wat een naam overigens.

En Pieter Omtzigt van NSC is anders gaan bewegen als hij loopt, als een soort staatsman. Hij is geboren in Den Haag maar gedraagt zich als een echte Twent. Ik heb in Twente gewoond en ervoer zwijgzaamheid. Beide partijen hebben overigens de verwachtingen niet waargemaakt om de grootste of grote politieke partij te worden. Met name de BBB ging zwaar onderuit in de verkiezingen en ook NSC zakte flink. Het zijn de verliezers die straks mogelijk een nieuwe regering gaan vormen. Maar dat lijken ze te zijn vergeten.

Als ik vroeger als kind opstond klonk om zeven uur al het socialistisch koor uit de VARA-radio met ‘Socialisten trekt ten strijde’. We lazen Het Vrije Volk, mijn vader als communist De Waarheid, en lazen boeken van de Arbeiderspers. Mijn zus werkte als accountant bij De Coöperatie en we kochten onze kleding bij de Eendracht. Wij behoorden tot grote tevredenheid tot de socialistische of sociaaldemocratische zuil. Daarnaast waren er nog drie: de katholieke, de protestantse en de neutrale, ook wel de algemene zuil genoemd. Met allemaal hun eigen vakbonden, scholen, voorzieningen en staatslieden.

Mijn grootouders van moeders kant waren lid van de CHU, de Christelijk Historische Unie (oma) en de ARP, de Anti Revolutionaire partij (opa). Ze baden ook altijd voor het eten: Heer, zegen deze spijze, amen. Hun zuil en de onze botsten nooit, solidariteit en medemenselijkheid en liefde verbond ons.

Onder invloed van de culturele tegenbeweging van de jaren 1960 (de antihouding van de Provo’s), de opkomst van televisie en de groeiende welvaart (mensen konden op vakantie en ontdekten andere gebieden en opvattingen) vanaf de jaren 1960 trad in die tijd een periode van ontzuiling in. De ontkerkelijking nam toe en de banden met ideologische organisaties werden in de decennia erna steeds losser. Een kenmerkend voorbeeld van de ontzuiling is de samenwerking die katholieken en protestanten in 1980 aangingen in de nieuwe partij het CDA. Maar ook verschijnselen als teruglopend kerkbezoek en het fenomeen van de zwevende kiezer horen bij de ontzuiling.

Ik besef dat ik door mijn gedragingen en een nieuwe kijk op de samenleving heb meegeholpen om mijn zuil om zeep te helpen. Al koester ik nog wel dezelfde idealen: solidariteit, niet uitsluiten. Soms zing ik nog weleens: Socialisten trekt ten strijde, maar wel in mijn eentje. Er is al genoeg strijd in de wereld.

Moge iedereen gelukkig zijn, vrij van leed, vrij en gezond.

Vrede en alle goeds.

Moedig voorwaarts!