Geheime onderhandelingen tussen de Europese Commissie en Israël over het delen van data van Europol met de Israëlische politie gaan door, ondanks grote juridische en ethische bezwaren.
De Europese Commissie onderhandelt met Israël om dat land toegang te geven tot data van de Europese politiedienst Europol. De overeenkomst is controversieel omdat die Palestijnen direct in gevaar brengt en het internationaal recht schendt. Dat is al sinds 2022 duidelijk, maar de onderhandelingen zijn in het geheim doorgegaan.
Dat blijkt uit onderzoek van Statewatch, een onafhankelijke Britse organisatie die onderzoek doet naar burgerrechten in Europa. Het journalistieke platform Novara Media bracht het nieuws naar buiten.
Het gaat om de uitwisseling van gegevens zoals namen, ID-nummers, locaties, genetische en biometrische informatie en details over iemands politieke opvattingen en privéleven, waaronder info over iemands gezondheid, seksuele relaties en seksuele oriëntatie.
‘De gegevens die via de overeenkomst worden overgedragen, kunnen worden gebruikt als inlichtingen ter ondersteuning van beslissingen om Palestijnen aan te vallen en te doden’, zei een jurist, Eitan Diamond, daarover tegen Novara Media. ‘De EU zou het risico lopen om willekeurig mensen van hun vrijheid te beroven en hen te onderwerpen aan systematische mishandeling onder helse omstandigheden in detentie.’
Surveillance en onderdrukking van Palestijnen
Israël begaat ernstige mensenrechtenschendingen in de gebieden die het bezet, zoals standrechtelijke executies, bombardementen op een burgerbevolking, willekeurige arrestaties en foltering in de gevangenis. Het heeft een uitgebreid surveillancesysteem opgetuigd om de hele Palestijnse bevolking te monitoren, doelwitten te selecteren en onderdrukken.
De EU zelf heeft ook gegevens van Palestijnen in handen, omdat het twee politiemissies uitvoert op de Westelijke Jordaanoever en in Rafah, bij de grens tussen Egypte en de Gazastrook. Als deze gegevens in handen komen van de Israëlische politie kan worden aangenomen dat ze zullen worden gebruikt voor de onderdrukking van Palestijnen.
‘De beoogde samenwerking is geworteld in de racistische koloniale mentaliteit van Europa, en keert zich tegen ons Palestijnen, de slachtoffers van genocide’, zegt Raji Sourani, een Palestijnse advocaat tegen Novara media. Ook gevoelige gegevens van personen in de EU zouden onder de overeenkomst in handen van de Israëlische politie kunnen komen.
In 2022 tekenden de Europese Commissie en Israël een conceptovereenkomst over gegevensuitwisseling met Europol. De gesprekken erover hadden vier jaar geduurd en vonden plaats achter de rug om van een werkgroep die er toezicht op had moeten houden. Om de conceptovereenkomst om te zetten in een definitieve overeenkomst was vervolgens goedkeuring van de Raad en het Europees Parlement nodig.
Uitzonderingen
De ontwerpovereenkomst werd echter juridisch onhoudbaar geacht door de Juridische Dienst van de Raad van de Europese Unie: de Commissie had bepalingen opgenomen die in strijd waren met het EU-recht en het internationaal recht. Groot punt van zorg was dat de overeenkomst de illegale Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem, de Gazastrook en de (Syrische) Golanhoogte zou legitimeren.
Weliswaar was er een clausule opgenomen dat de data niet in bezet gebied gebruikt mochten worden, maar daarop zouden twee uitzonderingen van toepassing zijn. Die gaven de ‘bevoegde autoriteiten’ de ruimte om data in bezet gebied te gebruiken ‘voor het voorkomen van een strafbaar feit in geval van een dreigend levensgevaar’ en ‘voor het voorkomen, onderzoeken, opsporen of vervolgen van strafbare feiten’. De uitzonderingen waren te vaag geformuleerd, oordeelde de Juridische Dienst.
Door toch te proberen zo’n overeenkomst af te sluiten, nam de EU in feite afstand van haar eigen beleid dat overeenkomsten met Israël niet van toepassing mogen zijn op de gebieden die Israël sinds 1967 bezet. Op die manier wordt het zelfbeschikkingsrecht van het Palestijnse volk ondermijnd, stelde de Juridische Dienst. Ook vond de Juridische Dienst dat de Commissie haar onderhandelingsmandaat had geschonden door de aangewezen werkgroep niet te consulteren.
Toezicht
Experts zetten ook vraagtekens bij de manier waarop de data in Israëlische systemen worden beheerd. Die zou niet voldoen aan Europese wetgeving. Douwe Korff, een jurist die verbonden is aan Yale University, zei tegen Statewatch:
‘Het is zeer zorgwekkend dat de Commissie desondanks opnieuw lijkt te overwegen om zeer gevoelige gegevens over personen in de EU en alle communicatie die zij mogelijk hebben met personen – waaronder lokale en internationale hulpverleners, functionarissen en journalisten in Israël en de bezette gebieden – te delen met instanties van een staat die op ongekende schaal gerichte moorden heeft gepleegd op kinderen, hulpverleners en journalisten, en die op geloofwaardige wijze wordt beschuldigd van genocide en andere misdaden.’
De ontwerpovereenkomst van 2022 bouwde voort op een ‘samenwerkingsregeling’ die in 2018 werd gesloten tussen Europol en Israël. Die was veel beperkter van opzet: hij was niet van toepassing op de door Israël bezette gebieden en er was ook geen sprake van de uitwisseling van persoonsgegevens.
Terwijl uit de analyse van de Juridische Dienst in 2022 bleek dat uitbreiding naar gegevensuitwisseling in bezet gebied juridisch niet kon, zette de Commissie de onderhandelingen vervolgens in het geheim door.
De bezwaren die de Juridische Dienst formuleerde zijn sindsdien alleen maar zwaarder gaan tellen. In oktober 2023 begon de genocide in Gaza en het geweld van het Israëlische leger en kolonisten op de Westelijke Jordaanoever escaleerde. Het Internationaal Gerechtshof oordeelde in juli 2024 dat Israël zo snel mogelijk een einde moet maken aan zijn onrechtmatige aanwezigheid in het bezette Palestijnse gebied én dat staten en internationale organisaties elke actie moeten vermijden die deze bezetting in stand helpt houden.
Schriftelijke vragen
Statewatch vroeg documenten op, waaruit bleek dat functionarissen van de Europese Commissie tussen januari 2023 en januari 2026 zeven ontmoetingen hadden met Israëlische diplomaten, waaronder, in april 2023, met de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Eli Cohen.
Op vragen van Statewatch over de eventuele voortgang van de gesprekken nu, wilde de Commissie niet reageren. Op 14 juli hebben 27 Europarlementariërs schriftelijke vragen gesteld over de huidige status van de onderhandelingen en de mensenrechtenrisico’s ervan. Eén van hen, Mounir Satouri, zei tegen Statewatch:
‘We staan voor een dubbel schandaal. Ten eerste heeft de Commissie onderhandeld over politiesamenwerking met Israël, terwijl talrijke deskundigen en een rapport van haar eigen Europese Dienst voor Extern Handelen ernstige schendingen van het internationale humanitaire recht in Gaza documenteerden. Ten tweede deed zij dit in de grootste geheimhouding, afgeschermd van het toezicht van het Parlement. De onderhandelingen over deze overeenkomst moeten onmiddellijk worden opgeschort. De Commissie heeft zichzelf te schande gemaakt door ze te voeren.’
Hoofdkantoor
Sluipenderwijs hebben de onderhandelingen over de overeenkomst al bijgedragen aan de normalisering van de bezetting, blijkt uit het onderzoek van Statewatch. De organisatie kreeg ook een reactie van Europol, dat uitdrukkelijk stelde dat niemand van de Europese onderhandelaars een bezoek had gebracht aan het hoofdkantoor van de Israëlische Nationale Politie. Dat is relevant, omdat dat hoofdkantoor in bezet Oost-Jeruzalem staat.
Europol heeft echter wel minstens vijf keer Israëlische delegaties ontvangen, waaronder vertegenwoordigers van de Israëlische Nationale Politie, tussen augustus 2024 en maart 2026, zo blijkt uit documenten die Statewatch in handen kreeg. De bijeenkomsten werden gefaciliteerd door de Israëlische afgezant bij Europol. Als kers op de taart bracht de Israëlische ambassadeur in Nederland, Zvi Aviner Vapni, in maart dit jaar een bezoek aan het hoofdkantoor van Europol in Den Haag.
Geef een reactie