Antropologen bestuderen menselijke culturen en de ontwikkeling van de mens als onderdeel van een maatschappij. Deze serie artikelen in het Boeddhistisch Dagblad pretendeert niet volledig te zijn. Over vrijwel ieder thema valt ontegenzeggelijk veel meer te zeggen, en bepaalde zaken komen zelfs niet of nauwelijks aan bod. Voor wie door deze serie in antropologie geïnteresseerd […]
Gesprekjes: Stel je voor
“Hoezo stom?” bromt de man links van mij. “Wil je beweren dat octopussen intelligenter zijn dan wij?” De anderen vallen hem bij. Het is nu ineens één tegen vier. Ik haal diep adem en zeg dan: ”Dat heb je mij niet horen zeggen. Ik zei dat octopussen zeker niet zo stom zullen zijn als wij en ik hoop van ganser harte dat ik daarin gelijk heb. Vergeet niet dat er geen tijdsbestek is genoemd! Wij mensen komen eigenlijk pas een paar honderdduizend jaar als soort voor en verkloten in no-time de hele wereld met onze geweldig vernietigende intelligentie. Dinosaurussen hebben miljoenen jaren geleefd, en hebben de aarde ongeschonden voor ons achtergelaten. Met hun mini breintjes waren ze intelligent genoeg om geen schade aan te richten. En aan die meteoor die alles op zijn kop zette konden zij niks doen. Na ons kunnen octopussen er – wie weet – weer miljoenen jaren over doen om over de aarde te heersen, zonder haar kapot te maken. Of dolfijnen …”
Hier en nu
Ik beschouw het NU als een onmetelijk, eeuwigdurend, ondeelbaar, onbereikbaar iets dat alles en iedereen insluit. Het IS. Het NU is minder groot dan een hartenklop, minder dan een knippering met de oogleden, minder, minder, korter, korter … en tegelijk is het meer, langer, eeuwiger dan de levensduur van ons zonnestelsel.
Over Antropologie 20 – Machtuitoefening
Achterliggende waarden spelen vrijwel altijd een rol bij de keuze om wel of geen macht uit te oefenen. Wanneer wel, wanneer niet? Hoeveel machtuitoefening is te weinig of te veel? Welke middelen om macht uit te oefenen zijn geschikt, ongeschikt, te verantwoorden, onverantwoord, …en ga zo maar door. Iedereen kent het gezegde dat je niet met een kanon op een mug moet schieten, maar het is ook onzinnig om een tijger met een wattenstaafje aan te vallen. Macht zonder mogelijkheden om haar uit te oefenen is geen macht. En iets met overmacht proberen voor elkaar te krijgen of af te dwingen, is dat eigenlijk ook niet omdat het relaties kapot maakt of voor langere tijd onmogelijk. Dat geldt zowel in het klein (bijvoorbeeld in gezinsverband) als in het groot (tussen landen).
Gesprekjes: Durk
Zo af en toe mag ik samen met een ander lid van onze kleine groep historisch-vertellers optreden voor kinderen uit groep 6 of 7 van een basisschool. In ben dan Durk, dienaar van de drossaard van de stad Groningen, nachtwacht, gevangenbewaarder en hulp bij het tot laten bekennen van misdaden. Let wel, ik vertel geen verhaaltjes. Ik ben die man, gekleed in een geschiedkundig verantwoord kostuum. En nee, ik verhul mijn leeftijd nooit. In 1672, het jaar waaruit ik op raadselachtige wijze plotseling het jaar 2026 in ben geslingerd, ging niemand met pensioen. Je moest in die tijd gewoon doorwerken tot je echt niets meer kon, meestal dus tot de dood
Over Antropologie 19 – Macht
Je kunt eigenlijk alleen binnen relaties van macht spreken. Iedere relatie is immers een machtsrelatie zodra de één meer invloed op en over de ander uitoefent dan omgekeerd. Maar hoe zit het dan met gelijken als er sprake van gelijke machtsposities? Zelfs in een ‘gelijke’ machtspositie binnen een relatie, zijn er verschillen. Een voorbeeld: pappa en mamma zijn gelijk maar het hondje luistert beter naar mamma dan naar pappa. En de kinderen luisteren beter naar pappa dan naar mamma (omdat ie gewoon een luidere stem heeft?). Maar … moeders wil is wet! Bij ons thuis zeiden ze wel eens: pappa is het hoofd van het gezin, maar mamma is het nekkie.
Gesprekjes: Waartoe zijn wij op aarde?
“Alles en iedereen gaat een keertje dood,” zegt de jongeman opgewekt. “Vroeg of laat, jong of oud… groot of klein… maakt allemaal niks uit.”
Over Antropologie 18 – Achternamen
Het is in Nederland sinds de Napoleontische tijd tot vrij recent gebruikelijk geweest dat de man zijn achternaam gaf aan het gezin waarvan hij het hoofd was. Lees deze zin nog maar eens. Uit de zin kun je afleiden dat vóór de Napoleontische tijd (dus voor begin 19de eeuw) niet iedereen automatisch de naam van hun vader (de man) kregen. Dat kon natuurlijk wel, maar het was mogelijk dat men gedurende het leven van naam veranderde. Heette Piet eerst Mulder (omdat zijn pa een molenaar was), later heette Piet ineens ‘van de Brug’, omdat hij vlakbij de enigste brug van een dorp woonde en iedereen Piet kende als die vent ‘van de Brug’.
Gesprekjes: Heeft een hond boeddhanatuur
Dichte mist in de avondschemering. Ik zie twee donkere gestalten opdoemen: een grote midden op het fietspad en een kleinere die van links naar rechts gaat. Het blijken een vrouw met een hond te zijn. Mijn hondje (Flory) zwabbert voor mij aan een lange lijn eveneens van links naar rechts, van het ene pisplekje naar het andere. De vrouw en ik houden tegenover elkaar stil, terwijl de honden tussen ons in om elkaar heen draaien en elkaar onder de staart besnuffelen.
Over Antropologie 17 – Eerwraak
Ik heb het vorige keer over bruidsschatten en nageslachtsschatten gehad, als vormen van reciprociteit. Eerwraak sluit hier mooi op aan. Of moet ik zeggen: lelijk, want er valt weinig moois over eerwraak te zeggen. Althans… het is natuurlijk aan wie je vraagt. Personen die eerwraak uitoefenen, doen dat vanuit het idee dat ze niet anders kunnen omdat de familie-eer zo grof is geschonden, dat alleen de dood van de schender die smet kan wegwerken.
Gesprekjes: Stukkies
“Jij schrijft toch af en toe wat in een soort van internet-krant?” vraagt mijn overbuurman. “Het Boeddhistisch Nieuwsblad toch?”
“Boeddhistisch Dagblad,” corrigeer ik “en het is geen soort van … het is een dagelijks op internet verschijnende krant. Ja, daar lever ik regelmatig bijdragen aan. Hoezo?”
Over Antropologie 16: De bruidsschat
Een bruidsschat heeft te maken met reciprociteit. Allemachtig wat een moeilijk woord weer. Moet dat nou? Ja… want net als ander takken van wetenschap schuwt de Antropologie moeilijke woorden niet. Dat heeft vooral te maken met betekenissen. Reciprociteit is een woord voor het principe van geven en ontvangen binnen sociale interacties. In gewoon Nederlands: wederkerigheid. In de praktijk: ‘voor wat hoort wat’. En dan als ongeschreven verplichting. Ik doe iets voor jou, dus is het normaal dat jij iets terugdoet voor mij. Ik geef jou iets, dus is het normaal dat jij iets teruggeeft. Dat hoort zo.
