De Bataafse Republiek van 1795 maakte een eind aan de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën. De Nederlandse geschiedschrijving heeft de nieuwe republiek altijd als gebagatelliseerd en zag het als een Franse vazalstaat. Na 1980 groeide de aandacht. In Door gelijkheid gegrepen. Democratie, burgerschap en staat in Nederland 1795-1801 onderzoekt historicus Mart Rutjes uitgebreid de Bataafse opvattingen en discussies over de nieuwe politieke orde, waardoor zicht op hun idealen ontstaat. Dit artikel gaat met reuzenstappen door dit belangrijke boek over het ontstaan van onze democratische rechtsstaat.
Revolutie
Tijdens de Nederlandse Revolutie kwam het verbond van God, Oranje en Vaderland onder vuur. De Nederlandse geschiedschrijving heeft de furieuze reacties en emoties van die jaren altijd gebagatelliseerd. ‘We wisten ons er geen raad mee’, schrijft historicus Joost Rosendaal in zijn boek De Nederlandse Revolutie. Vrijheid, volk en vaderland 1783-1799. Deze korte bespreking geeft een indruk van het ontstaan van onze democratische rechtsstaat.
Het vreemdelingendebat is immaterieel erfgoed
Net als het paard is de mens een vluchtdier, schrijft Arnon Grunberg in zijn non-fictieboek De vluchteling, de grenswacht en de rijke jood. ‘Daarmee is echter niet gesteld dat we allemaal vluchtelingen zijn, hooguit dat we het kunnen worden, misschien makkelijker dan menigeen denkt.’ Dit artikel geeft een indruk van zijn confronterende en tegelijkertijd prachtige boek.
De migratie-obsessie
Peter Scholten laat de mechanismen zien achter onze collectieve obsessie met migratie en legt uit hoe taalgebruik, feitenstrijd, globalisering, confrontatiepolitiek en medialogica elkaar hierbij versterken. Het debat gaat niet om de migratie zelf, maar over de emoties, de onzekerheid, het ongenoegen en de angst, waarvan migratie de belichaming is. Die belichaming is gecreëerd door verschillende krachten in de samenleving. Daarom is bewustwording van de mechanismes noodzakelijk. ‘Dat betekent dat we eerst bij onszelf te rade moeten gaan waar de obsessie vandaan komt, voordat we eroverheen kunnen komen.’
Bloedlanden
Overleven was een morele en fysieke aangelegenheid, schrijft Snyder. De goeden stierven het eerst. ‘In 1933 was Oekraïne vol wezen en soms namen mensen ze in huis. Echter, zonder voedsel was er weinig dat zelfs de vriendelijkste vreemdeling kon doen voor zulke kinderen. De jongetjes en meisjes lagen verspreid op lakens en dekens en aten hun eigen ontlasting, wachtend op de dood.’
Rechtstreeks vanaf de straat en uit het hart
Michelle van Tongerlo werkt als huisarts in Rotterdam-Zuid en als straatarts in de Rotterdamse Pauluskerk. De schrijnende gevallen op haar spreekuur tonen aan dat bestaanszekerheid in ons land steeds vaker een fictie blijkt te zijn en dat de zorg is verworden tot een verdienmodel.
Op zoek naar Guanyin, bodhisattva van mededogen
Het mahayanaboeddhisme kent verschillende bodhisattva’s − helpers en helpsters in de nood bij het volbrengen van het Achtvoudige Pad, die vaak heel doortastend voor ons in de bres springen.
Leven als boeddhist in Frankrijk
In 1844 werd de Introduction à l’histoire du bouddhisme indien gepubliceerd van de oriëntalist Eugène Burnouf. Zijn publicaties en die van andere pioniers op het gebied van boeddhistische studies genoten veel belangstelling in Frankrijk.
Iedereen verlangt naar democratie, niemand gelooft er nog in
De symptomen waaraan de westerse democratie lijdt, zijn talrijk en vaag, noteert David van Reybrouck. Deze zijn onder andere kiezersverloop, electorale faalangst, compulsieve profileringsdrift, chronische verkiezingskoorts, afmattende mediastress, achterdocht en onverschilligheid. Met ‘andere hardnekkige krampen’ naast elkaar gelegd tonen ze de contouren van het Democratisch vermoeidheidssyndroom.
In de serie over karma: sociale rechtvaardigheid en karma
De Boeddha was duidelijk over karma, maar de praktijk blijkt sterker dan de leer. De precieze werking van karma is onontwarbaar en mogelijk is de leer een vaardig middel.
Waart er een spook door Europa?
Hoewel laaggeschoolden getalsmatig in de meerderheid zijn, dringen ze nog amper door tot het parlement. Meer dan ooit komen populistische partijen op voor laaggeschoolden. Volgens David van Reybrouck in zijn boek Pleidooi voor populisme, zijn deze partijen niet noodzakelijk een gevaar. Ze drukken op een onhandige manier soms het verlangen uit van laagopgeleiden naar politieke betrokkenheid.
Joseph Roth messcherpe kroniekschrijver van de chaos
Journalist/schrijver Josef Roth is een sociaal bewogen en messcherpe waarnemer van de chaotische periode tussen de beide wereldoorlogen. De bekendste van zijn romans zijn waarschijnlijk Radetzkymars en Hotel Savoy. Radetzkymars gaat over de ondergang van de schijnbaar veilige en overzichtelijke wereld van het Oostenrijk-Hongaarse Rijk. Een verloren vaderland voor de auteur. Dit artikel schetst een beeld van het leven van Joseph Roth en van enkele van zijn romans.
