Het Openbaar Ministerie Oost-Nederland vervolgt in een wat genoemd wordt Condor-proces zeven personen, omdat zij samen een systeem in stand hebben gehouden waarbij een middel voor zelfdoding werd verstrekt. De rechtszaak in Arnhem is vandaag begonnen en zal zeker de rest van de maand april duren. Voor de rechtbank verzamelden zich vanmorgen voornamelijk ouderen die hun levenseinde in eigen hand willen nemen als het zo ver is.
Hulp bij zelfdoding en het verschaffen van middelen daartoe is in Nederland strafbaar als de zelfdoding volgt. In oktober 2022 maakte het OM het voornemen bekend om tien personen te vervolgen. Afgelopen jaar vonden er in het kader van dit strafrechtelijk onderzoek getuigenverhoren plaats bij de rechter-commissaris. De uitkomsten van deze verhoren zijn voor het OM aanleiding om de vervolging van drie verdachten niet door te zetten. Naar de mening van het OM is er onvoldoende wettig en overtuigend bewijs voor hun betrokkenheid bij strafbare feiten.
Huiskamergesprekken
De zeven personen die definitief vervolgd worden, zijn allemaal op een of andere wijze betrokken geweest bij zogeheten huiskamergesprekken. Dit waren bijeenkomsten waar mensen samen kwamen om te spreken over een zelfgekozen levenseinde. Het praten over zelfdoding of het geven van algemene informatie is toegestaan. Uit het strafrechtelijk onderzoek is de verdenking ontstaan dat het niet bij algemene informatieverstrekking is gebleven. Volgens het OM maakten de verdachten het met elkaar mogelijk dat rondom deze bijeenkomsten ook het ‘Middel X’ werd verstrekt. De verdachten droegen hier volgens het OM ieder op hun eigen manier aan bij.
Criminele organisatie
Deze georganiseerde werkwijze levert de verdenking op van deelname aan een criminele organisatie. Dit is strafbaar gesteld in artikel 140 Wetboek van Strafrecht. Twee van de zeven verdachten worden ook ervan verdacht het middel Middel X daadwerkelijk te hebben verstrekt. Het OM is van plan hen niet alleen te vervolgen voor artikel 140 Wetboek van Strafrecht, maar ook voor het behulpzaam zijn bij zelfdoding en/of het verschaffen van een middel daartoe.
Alle personen die nu vervolgd worden, hadden een link met de Coöperatie Laatste Wil (CLW), via huiskamerbijeenkomsten of anderszins. De CLW – als rechtspersoon – zal niet vervolgd worden. Als in dit onderzoek gesproken wordt over een ‘criminele organisatie’, dan wordt hiermee het criminele samenwerkingsverband van de zeven personen bedoeld, en niet de CLW.
Autonome route
De CLW is in 2013 vanuit een werkgroep van de NVVE opgericht, maar het zijn twee aparte organisaties. De NVVE houdt zich bezig met het brede palet van het levenseinde. De CLW richt zich uitsluitend op de zogenoemde autonome route: dat wil zeggen dat mensen kunnen beschikken over een middel waarmee ze zelf op een humane manier een einde aan hun leven kunnen maken. De CLW en de NVVE vinden elkaar in de doelstelling dat er een stervensmiddel beschikbaar moet komen. Dat middel is er nu niet. Ook vinden de NVVE en CLW beide dat mensen openlijk hulp van hun naasten moeten kunnen vragen en krijgen, zodat ze niet in eenzaamheid of met angst voor vervolging van hun naasten moeten sterven.
Wettelijke kaders
De CLW en NVVE verschillen van mening over de voorwaarden waaronder zo’n middel verstrekt zou moeten worden. De NVVE is voorstander van een door de overheid gereguleerd veilig en betrouwbaar stervensmiddel, waarmee mensen zelfstandig een zorgvuldige zelfdoding kunnen uitvoeren. De NVVE vindt dat daarbij altijd een toets plaats moet vinden of een doodswens vrijwillig, weloverwogen en duurzaam is ter voorkoming van impulsieve zelfdodingen. De NVVE opereert binnen de wettelijke kaders.
De NVVE steunt het principe dat er een door de overheid gereguleerd betrouwbaar levensbeëindigend middel moet komen waarmee mensen weloverwogen en op een waardige wijze een einde aan hun leven kunnen maken. Daarmee wordt het recht op zelfbeschikking bevestigd en kunnen gewelddadige suïcides, die vaak traumatiserend zijn voor naasten en omstanders, worden voorkomen. Voor de NVVE staat niet vast dat Middel X zorgt voor een snel, waardig en pijnloos overlijden. Deskundigen spreken elkaar tegen. De NVVE verwijst voor objectieve informatie over de voor- en nadelen van verschillende methoden voor zorgvuldige zelfdoding naar het handboek De vredige pil van Philip Nitschke en Fiona Stewart en het boek Uitweg van B. Chabot.
Hulp bij zelfdoding
Vorig jaar werd Alex S. veroordeeld tot 3,5 jaar cel voor het verstrekken van dit middel aan zeker 1.600 mensen, waarvan er zeker tien zijn overleden. Hij is daarom veroordeeld voor hulp bij zelfdoding. De rechter zei met zijn uitspraak ‘aan iedereen duidelijk te willen maken dat het buiten de kaders van de wet treden niet straffeloos kan’. Alex S. ging in hoger beroep tegen deze straf. Die rechtszaak loopt nog.
