In een paar dagen tijd is de reputatie van de Cambodjaanse boeddhistische monnik en mensenrechtenactivist Luon Sovath (42) door fake berichten en filmpjes op Facebook vernietigd. De monnik voelde zich gedwongen zijn land te ontvluchten en met een vluchtelingenvisum zijn heil te zoeken in Zwitserland.
Het is niet de eerste keer dat tegenstanders van het Cambodjaanse regime in de problemen komen. Onder premier Hun Sen heeft de Cambodjaanse regering herhaaldelijk vervalste Facebook-berichten of gemanipuleerde audio gebruikt om politici, activisten en andere mensenrechtenactivisten te belasteren en gevangen te zetten. Tijdens zijn bijna 35 jaar durende bewind heeft Hun Sen – een voormalig soldaat voor de genocidale Rode Khmer en nu een enthousiaste Facebook-gebruiker – de politieke oppositie in Cambodja gedecimeerd.
In het geval van de beschadiging van Luon Sovath verschenen er eerst korrelige video’s op een nep-Facebook-pagina, waarin werd beweerd dat Luon Sovath met drie zussen en hun moeder had geslapen. Vervolgens werd de monnik door een door de regering gecontroleerde religieuze raad aangepakt omdat hij de boeddhistische voorschriften van het celibaat had geschonden. Een onderzoek van de New York Times vond echter bewijs dat overheidsmedewerkers betrokken waren bij de creatie en het plaatsen van de video’s op Facebook. In augustus werd Luon Sovath bij verstek aangeklaagd door openbare aanklagers voor het verkrachten van een van de zussen. De monnik heeft de aanklacht van verkrachting ontkend, samen met de beschuldigingen dat hij seksuele relaties had met (een van) de vrouwen. Dat wordt ook onderbouwd na het bekijken van de video’s door experts waaruit zou blijken dat de monnik alleen chat met de vrouwen en dat die beelden zijn gemanipuleerd.
Onder vuur in VS
Facebook is in de Verenigde Staten onder vuur komen te liggen vanwege het verspreiden van haatzaaiende toespraken en desinformatie. Maar de invloed ervan is nog groter in landen als Cambodja, waar het zogenoemde sociale-mediaplatform de enige digitale interface is voor miljoenen mensen. Aangezien de burgerlijke vrijheden in dergelijke landen vaak beperkt zijn, kan Facebook een krachtig instrument zijn voor autocraten om hun greep op de staat te versterken.
Terwijl de schandalen op het platform van Facebook steeds vaker voorkomen, wordt Facebook bekritiseerd omdat het te traag is met het verwijderen van problematische accounts en pagina’s, die vaak nep zijn. Het duurde bijna een maand voordat Facebook de pagina waarop de video’s van de monnik voor het eerst werden uitgezonden, had verwijderd.
Etnische zuivering Rohingya
Facebook speelt een belangrijke rol in het verspreiden van berichten en films die geweld aanwakkeren. In Birma hebben militaire Facebook-accounts de haat tegen de moslim Rohingya aangewakkerd en leidde dat tot een etnische zuivering. De opruiende geruchten over moslimminderheden in Sri Lanka verspreidden zich ongecontroleerd op Facebook, wat leidde tot fatale rellen in 2018. Facebook verontschuldigde zich dit jaar voor zijn rol in het geweld in Sri Lanka.
Luon Sovath werd op 12-jarige leeftijd tot monnik gewijd. Toen de onderdrukking in Cambodja zich uitbreidde, begon hij vanuit zijn pagode de Cambodjanen op het bestaan van mensenrechten te wijzen. Terwijl politici en activisten die zich tegen de regering van Hun Sen uitspraken, gevangen werden gezet, verbannen of zelfs gedood, leek het saffraankleurige monniksgewaad Luon Sovath te beschermen. Maar bij de verkiezingen in 2018 won de regerende Cambodjaanse Volkspartij elke zetel in het parlement nadat de belangrijkste oppositiepartij werd ontbonden en haar leider gevangen werd gezet. En werd ook de jacht op monniken ingezet.
