Over Antropologie 15: Mono- en Polygamie

Antropologen bestuderen menselijke culturen en de ontwikkeling van de mens als onderdeel van een maatschappij. Het boeddhisme heeft vooral in Azië veel invloed op daar heersende culturen en het heeft daar ook grote invloed op de ontwikkeling van individuele mensen in de maatschappij, ongeacht of ze zichzelf ‘boeddhist’ vinden of niet. En tegenwoordig begint het boeddhisme invloed uit te oefenen op de Nederlandse cultuur en de ontwikkeling van individuen in de Nederlandse maatschappij. Reden genoeg voor het Boeddhistisch Dagblad om in een reeks artikelen aandacht aan antropologie te besteden.

In Nederland is uitsluitend het monogame huwelijk juridisch toegestaan. En in relaties vindt men monogamie eveneens het meest wenselijk. Ik ‘doe het’ met jou en jij ‘doet het’ met mij. Punt uit. Officieel dan … want over wat er stiekem gebeurt, smoezen we wel met deze of gene, maar praten we liever niet met de eigen partner. Hoe wenselijk of onwenselijk dat is, is voor deze serie artikelen geen onderwerp.

Monogamie is niet in iedere cultuur de gedroomde standaard. Onder invloed van met name Christelijke normen en waarden is de druk om monogamie als ‘de standaard’ te nemen groot. Een man, één vrouw!  Basta. Vanuit het perspectief van een epidemioloog die strijd tegen seksueel overdraagbare aandoeningen is dat natuurlijk ideaal.

Er zijn culturen (en landen) waar één persoon meerdere partners mag hebben. Sterker nog, hij of zij mag daar zelfs officieel mee in het huwelijk treden. Dat heet polygamie. Er zijn twee soorten van. Wanneer één man meerdere vrouwen heeft, heet dat polygynie. Heeft een vrouw meerdere mannen, dan noem je dat polyandrie. Polyandrie komt voor in samenlevingen zoals in Tibet, Nepal, India en Sri Lanka. In het boek de Mahabharata (het grote verhaal van het geslacht Bharata) kun je bijvoorbeeld lezen dat prinses Draupadi vijf broers als partner heeft: de Pandava’s, nobele mannen die haar op handen dragen.

Waarom zou je als man officieel meerdere vrouwen hebben? Als echtgenote, concubine of  (seks)slavin maakt dan niet uit. Wel, mannen zoals Djengis Khan vergroten er indertijd vooral hun macht, invloed, positie en rijkdom mee. En soms bevestigden ze met het hebben van een ‘harem’ dat ze al een hoge status in de samenleving hadden. Een heerser mag dat. Mannen met een lagere sociale status mogen het niet. De man moet natuurlijk wel voor al zijn vrouwen kunnen zorgen, anders zet hij zichzelf voor schut.

Een andere reden voor polygynie kan zijn dat er gewoon veel meer vrouwen zijn dan mannen. Niemand wil dat er vrouwen ‘overblijven’. Zo was het in het oude Israël regel dat de broer van een gesneuvelde soldaat zijn best deed kinderen bij een nog kinderloze weduwe te verwekken. Op die manier bleef zij op haar oude dag niet onverzorgd achter. Je moet namelijk bedenken dat men in die tijd nog geen AOW of pensioenen kende. Kinderen waren de oudedagvoorziening. (En omdat Onan dat weigerde, werd hij vervloekt. Hij ging voor het zingen de kerk uit en verspilde zijn zaad aan de grond ––. Voor bepaalde Christenen nog steeds een argument om onaneren ofwel masturberen verkeerd te noemen).

Andere argumenten om voor polygamie te kiezen kunnen bestaan uit  vergroten van de kans op nageslacht. Stel dat de eerste huwelijkspartner geen kinderen kán krijgen. Dat zou  een goede reden kunnen zijn om een tweede vrouw in het huwelijk te betrekken. Tegenwoordig bestaat de mogelijkheid van IVF (in vitro fertilisatie = een kind verwekken in een reageerbuisje en daarna terugplaatsen in de baarmoeder) of zelfs het kiezen van een draagmoeder. In zekere zin is het toestaan van draagmoederschap dus een soort polygynie. En sommige mannen kiezen voor meerdere vrouwen om de wereld te laten zien hoe mannelijk ze eigenlijk zijn.

Polyandrie komt vooral voor in culturen waarin de mannen vaak lang van huis zijn, of gevaarlijk werk doen met alle risico’s van dien. De vrouw heeft dan meestal altijd ten minste één man in huis terwijl de anderen elders verblijven (op smalle bergpaden onderweg; op lange tochten door de woestijn; op zee) etc.  Soms komt zo’n man nooit meer terug.

In iedere samenleving waarin er verhoudingsgewijs evenveel mannen als vrouwen voorhanden zijn, ligt monogamie meer voor de hand dan polygamie. Ook de meeste religies, gaan uit van monogamie als de beste keuze van samenleven. Maar of monogamie familievetes kan voorkomen, economisch echt handig is en ga zo maar door … vragen … vragen …vragen. Er zijn geen eenduidige antwoorden op. .

(Wordt vervolgd)