De crisis slaat hard toe als we naar de gevolgen kijken. De werkloosheid is jarenlang niet zo hoog geweest en veel mensen hebben schulden. Toch hoopt men dat het ergste leed voorbij is en telkens lees ik dat het beter gaat. Er wordt in elk geval van alles gedaan om de crisis te bestrijden. Er komen steeds weer nieuwe maatregelen, maar een verbetering op het ene vlak betekent vaak een verslechtering op het andere.
De crisis wordt erger naarmate de mensen mondiger worden en meer van hun vrijheid gebruik maken. Door die vrijheid wordt het lastig een goede planning te maken. Je weet nooit wat iemand gaat doen. De mensen zijn zich steeds meer bewust van hun rechten en minder van hun verantwoordelijkheden. Een goede planning is alleen mogelijk als mensen zich aan de afspraken houden.
De crisis is vooral het gevolg van gebrek aan verantwoordelijkheid. We worden in onze keuzes sterk beïnvloed door de media en de publieke opinie. In ons beleid gaan we vooral uit van denkmodellen die een externe zekerheid waarborgen, die rationeel verantwoord zijn. De vraag is wat er zal gebeuren als we daar niet langer op kunnen vertrouwen. Als de mensen zich niet aan hun afspraken houden of daar op een onverantwoorde manier mee omgaan. Is er dan een oplossing mogelijk?
Naast de externe zekerheid bestaat er ook de innerlijke zekerheid, die we als het ware van binnenuit als zinvol aanvoelen. Zingeving is niet rationeel te verklaren en uniek voor iedere persoon en elke situatie. De bewustwording van de zingeving van wat je doet en kiest kan een bron van zekerheid zijn als de situatie onberekenbaar wordt.
Daarnaast is er ook nog een zekerheid die ik de relationele zekerheid zou willen noemen: dat is de zekerheid van je relaties, je verantwoordelijkheid voor elkaar omdat je van elkaar afhankelijk bent. In de Afrikaanse cultuur gaat men uit van de Ubuntu, waarin het WIJ het uitgangspunt is van de zekerheid. Het IK kan pas tot zijn recht komen als het WIJ tot zijn recht komt. De Franse filosoof Levinas zegt hetzelfde op een andere manier. In de ogen van de ander herken ik mijzelf en ook mijn verantwoordelijkheid voor de ander. De ander is een andere IK. Het is de ervaring van een innerlijke gastvrijheid van hart tot hart, waardoor je voelt dat je bij elkaar hoort en voor elkaar verantwoordelijk bent. Dat is een kleinschalige aanpak van de crisis, maar het werkt wel als een olievlek op het water.
In de hedendaagse filosofie is het postmodernisme ontstaan, dat de mogelijkheid van een filosofisch systeem ontkent. Daarin is slechts één enkel systeem fundamenteel : het relatiesysteem. Mensen zijn en blijven relationeel van aard. De afbraak van deze relaties is wellicht wel de belangrijkste oorzaak van onze crisis. De consequentie hiervan is dat een effectieve aanpak van de crisis alleen mogelijk is als er gewerkt wordt aan een gezond relatiesysteem en aan een netwerk van mensen dat verantwoordelijk is voor elkaar. Het beleid bestaat dan niet uit voorschriften en controle op de naleving ervan, maar uit het faciliteren van netwerkorganisaties.
bron www.pauldeblot.nl
