Ik zat laatst met meerjarige vrienden in de prachtige tuin van mijn vriendin, de kleindochter van zeevisser Thijmen, en we spraken over de dood en doodgaan en over de verschillende vormen van uitvaart, zo heet dat in het jargon. Een vriend zei dat er een methode in ontwikkeling is waarmee in een vloeistof het dode lichaam wordt opgelost. Tegenwoordig schijn je je na je dood ook al te kunnen laten invriezen waarna het lichaam uit elkaar valt. Ruimtegebrek ligt daaraan ten grondslag. Begraafplaatsen nemen veel plek in en er is een tekort aan woningen.
Doe je de uitvaart in een uitvaartcentrum dan heb je drie kwartier om nog aardige dingen over de dode te zeggen- een goede speech schrijven is niet makkelijk, weet ik uit ervaring, en daarna is het tijd voor koffie met cake, ook drie kwartier. Blijf je langer hangen dat worden de uitvaartverzorgers nerveus, de volgende dode vraagt om aandacht. Maar tegenwoordig kan je ook je eigen uitvaart regelen en zelfs de doodskist in elkaar schroeven. Ikea verkoopt/gaat verkopen de doodskist Dödlik, een project van studenten van de Willem de Kooning Academie. Er zijn ook andere kisten voor een prikkie te koop. Sommige kan je al tijdens je leven in gebruik nemen- als boekenkast. De kisten zijn te beschilderen.
De laatste tijd denk ik veel na over mijn eigen uitvaart. Ik merk dat ik wat knieperig begin te worden in de uitgaven. Waarom zou ik een dure kist aanschaffen, die na 3 dagen toch het vuur in gaat. Je kunt je ook laten opbaren in een laken. En zo’n Dödlik vind ik ook wel wat. Ikea is goedkoop. Ik weet alleen niet of ik pas in de Dödlik. Ben nogal fors uitgevallen.
Jaren geleden al maakte ik richtlijnen voor de nabestaanden hoe ze zo’n uitvaart moesten regelen. De tekst ook voor op de kaart, wie er moesten worden uitgenodigd en wie niet. Wel of niet boeddhistisch. De tekst op de grafsteen op mijn laatste rustplaats in Beekbergen. Ik maakte zeker veertien opeenvolgende versies, mijn dochter, die de uitvaart gaat regelen, werd er gek van. Ik ook omdat ik ging schrappen en aanvullen en door de kisten het bos niet meer zag. Een paar dagen geleden nam ik het besluit om het los te laten en laat het nu aan mijn kinderen en kleinkinderen over om vader en opa weg te brengen. Ik wil niet meer regeren over mijn graf heen.
Een paar dingen wil ik echter niet, zie je, nu komt de Goedmoedige Reus toch met beperkingen. Dat zijn sprekers die in een aula een verhaaltje over mij afsteken. Praat met en over mij tijdens mijn leven, niet erna. En ook geen koffie met cake, bah. Mijn vriendin zei dat die uitvaartplechtigheden in uitvaartcentra bedoeld zijn voor de nabestaanden, om elkaar te steunen en afscheid te nemen, het rouwproces induiken.
Een paar jaar geleden hing een professionele rouwdeskundige zijn begeleiding van nabestaanden aan de wilgen (er zijn ook kisten van wilgenhout). Hij was tot het besef gekomen dat rouw niet bestaat, wel gemis. Rouw maakt ziek is een blijk van in elkaar geschoven te zijn.
Ik keek gisteren naar de prachtige VPRO-documentaire Drama girl, waarin regisseur Vincent Boy Kars de jonge vrouw Leyla de Muynck een aantal cruciale scènes uit haar recente verleden laat naspelen. Misschien, denkt Kars, kan het haar helpen bij het verwerken van bepaalde gebeurtenissen. Ze speelt met acteurs, Pierre Bokma is haar vader in de docu. Vincent vraagt haar hoe zij het overlijden van haar vader heeft ervaren. Ik houd van hem, maar de dood hoort zo bij het leven, vat ze haar gevoelens samen. Ze is niet in rouw. Ik houd van je, papa, zegt ze tegen Pierre als hij in zijn atelier- hij is kunstenaar, ligt opgebaard. Een dode spelen is nog niet zo gemakkelijk, ik zag zelfs zijn borstkast niet bewegen terwijl hij toch adem moest halen. Fascinerend.
Als dierbaren sterven ben ik altijd blij ze gekend te hebben, met hen te hebben gedeeld en geleefd. Ik ben verdrietig maar niet rouwend. Ik heb lang deze zinnen niet kunnen schrijven, bang als ik was als kil te worden beschouwd.
Moedig voorwaarts!
BIJSLUITER: het lezen van deze columns kan leiden tot groot geestelijk ongemak, woedeaanvallen, depressies, onbeheerst gedrag, angstaanvallen, maagzuur, zweten, ongeloof, twijfel aan eenieder, straatvrees, lange tenen en het geloof in het eigen gelijk. Bij de lezers. Scheldpartijen en een onbedwingbare drang om te reageren zijn waargenomen. Sommigen willen mij corrigeren. Of bedanken. Of prijzen. De drang om in verzet te komen is waargenomen, het abonnement op te zeggen. Sommigen besluiten de krant niet meer te lezen, of te boycotten. Er kwaad over te spreken. Te janken of te vloeken. De straat op te gaan om te demonstreren maar niet weten waartegen. Het boeddhisme de rug toe te keren. Of aan de drugs te gaan. En zo gaat het maar door.
Francois La Poutre zegt
Het is een van de grootste misvattingen dat je een uitvaartondernemer nodig hebt. Zelfs op het gemeentehuis van Bunkerstad weigerde men ons in eerste instantie een Verlof tot begraven” mee te geven, omdat dat “altijd via de uitvaartondernemer gaat.” We zeiden dat we geen begrafenisondernemer hadden. “Dat moet.” “Nee hoor, nergens staat dat dat moet.” Pas na stug volhouden en weigeren weg te gaan zonder dat papiertje werd het hogerop gezocht en kregen we de vergunning mee, onder de mededeling dat dit toch wel heeeeeel ongebruikelijk was. Dat klopt waarschijnlijk wel, maar ongebruikelijk is niet hetzelfde als onmogelijk. Een kist is niet nodig. Een aula is niet nodig. Een uitvaartondernemer is niet nodig. Een lijkauto is niet nodig. Er zijn weinig dingen tenenkrommender dan iemand die professioneel een uitvaart leidt en verhalen afsteekt alsof hij of zij de overledene zelf gekend heeft en oprecht verdrietig is over diens overlijden. Mijn broer had zijn afscheidsplechtigheid geregeld in de kerk waar hij vaak kwam en werd van daaruit alleen weggereden naar het crematorium, nagekeken door alle aanwezigen. Het wegrijden van de auto was zo veel mooier, zo veel symbolischer dan het zakken van een kist of het dichtgaan van gordijntjes. Het meest indrukwekkende afscheidsmoment dat ik ooit heb meegemaakt.
John Verpaalen zegt
Lieve Joop,
We houden van je! Blijf nog even hier. We zijn nog lang niet uitgepraat.
John en Addy
Joop Ha Hoek zegt
Ik vermoed dat ik wel honderd zal worden, Johannes de Oudste.