Boeddhabeelden van dichtbij · deel 3: Myanmar en Thailand
Begin bij wat ze delen
Een boeddhabeeld uit Myanmar en een Thais exemplaar kunnen hetzelfde verhaal vertellen en er toch heel anders uitzien. In de galerie vind ik het leerzaam om zulke beelden naast elkaar te bekijken. Niet om een winnaar te kiezen, maar om te zien welke keuzes de makers hebben gemaakt binnen een gedeelde religieuze beeldtaal.
De twee beelden in dit artikel hebben een duidelijke overeenkomst. Ze zitten met gekruiste benen en laten hun rechterhand naar de aarde reiken. Dat gebaar verbindt ze met het verhaal van het ontwaken van de Boeddha. Hun houding geeft ons een gezamenlijk vertrekpunt. Daarna worden de verschillen juist interessanter.
Bij het houten beeld in Mandalay-stijl uit Myanmar krijgt het gewaad veel aandacht. Versieringen en de behandeling van het oppervlak helpen om de kleding zichtbaar te maken. Het goudkleurige oppervlak en de ingelegde details dragen bij aan de uitstraling. Kijk hoe het gewaad het lichaam omgeeft, zonder dat ieder onderdeel afzonderlijk om aandacht hoeft te vragen.
Bij het bronzen Thaise beeld in Sukhothai-stijl spreken vooral de vloeiende lijnen. De schouders, taille en armen vormen samen een helder geheel. De rechter schouder blijft zichtbaar en boven het hoofd rijst een vlamvormig element op. Het zijn kenmerken die helpen om de gekozen beeldtaal te herkennen.

Een andere uitwerking van hetzelfde gebaar
Daarmee hebben we nog geen sluitende datering. Een stijlnaam is niet hetzelfde als de geboortedatum van een voorwerp. Makers bleven oudere vormen gebruiken en konden daar later opnieuw op teruggrijpen. Een negentiende-eeuws beeld in Sukhothai-stijl is dus niet automatisch gemaakt in de historische Sukhothai-periode.
Ook de naam Mandalay vraagt om zorgvuldigheid. Hij kan een stilistische traditie aanduiden. Daarmee staat niet vanzelf vast in welke werkplaats of stad een afzonderlijk beeld is ontstaan. Voor zo’n conclusie zijn meer aanwijzingen nodig dan een herkenbaar gewaad of een bepaalde gelaatsvorm.
Bovendien vergelijken we hier hout met brons. Een houtsnijder en een bronsgieter werken met andere mogelijkheden. Niet ieder verschil is daarom een nationaal kenmerk. Binnen Myanmar en Thailand bestaan grote regionale en historische verschillen. Twee beelden kunnen iets verduidelijken, maar vertegenwoordigen nooit alle kunst uit een land.
Wie zelf wil vergelijken, kan drie eenvoudige vragen stellen. Hoe loopt de lijn van de schouder naar de hand? Hoe is de kleding weergegeven? En welke verhouding heeft het hoofd tot het lichaam? U hoeft de stijlnaam nog niet te weten om iets te ontdekken. Juist door eerst goed te kijken, krijgt de naam later betekenis.

Een overzicht van stijlen en periodes.
Peter Vredeveld verzamelt en bestudeert al meer dan 25 jaar boeddhistische kunst. Hij is eigenaar van Original Buddhas, een galerie voor antieke boeddhistische en hindoeïstische beelden in een voormalige kerk in Deventer.

Geef een reactie