In de nieuwe documentaire Generatie Bhagwan keert de Nederlandse regisseur Maroesja Perizonius terug naar de Bhagwan-gemeenschap. Dit keer niet alleen vanuit haar eigen jeugd. Samen met lotgenoten, de zogeheten communekinderen, doorbreekt ze het zwijgen over structureel seksueel misbruik binnen de commune. Na de bekende Netflix-serie Wild, Wild Country, waarin het lot van kinderen onderbelicht bleef, vonden lotgenoten elkaar online. Verhalen van misbruik kwamen op grote schaal naar buiten. Perizonius: “Ik vond dat hier een antwoord op moest komen. We blikken niet alleen terug, maar onderzoeken ook de sporen die deze jeugd op ons heeft achtergelaten.”
Twintig jaar na haar prijswinnende film Communekind maakt Perizonius (54) een vervolg: Generatie Bhagwan. Ze zoekt Perizonius lotgenoten op uit verschillende landen. Ze spreekt onder anderen met Sargam uit Engeland, Sarito en Binu uit de Verenigde Staten en Leela uit Duitsland: leeftijdsgenoten die als kind opgroeiden in communes van Bhagwan Shree Rajneesh. Ze confronteert enkele mannen met hun daden én ze spreekt met Ma Anand Sheela – Bhagwans voormalige rechterhand – die het misbruik nog altijd probeert te verdoezelen. De documentaire laat zien hoe diep de littekens zijn die de commune op deze kinderen heeft achtergelaten. Een wereld zonder grenzen, waar ‘liefde’ vaak misbruik betekende.
René Sommer, hoofdredacteur Journalistiek KRO-NCRV: “KRO-NCRV geeft in haar documentaires een stem aan mensen die vaak niet worden gehoord, om zichtbaar te maken wat écht speelt in de samenleving. Generatie Bhagwan laat op indringende wijze zien wat er gebeurt als grenzen verdwijnen en stemmen worden genegeerd, een thema dat nog altijd actueel is in onze maatschappij. Juist daarom vinden we het belangrijk om deze documentaire uit te zenden.”
Gekleurde notitieblaadjes
Op gekleurde notitieblaadjes die Perizonius uit een doos pakt, staan berichtjes in verschillende handschriften. Ze leest er één voor: ”Lieve Chandra, het is zo heerlijk om bij je te zijn. Ik vind het heerlijk om met je naar bed te gaan, om je lichaam te voelen, het is fantastisch!” Chandra was de naam die Maroesja als zesjarige volgeling van goeroe Bhagwan had gekregen. De afzender van het briefje was een man van dertig. Zij was toen dertien.
Seks was overal
Sarito (55) uit de Verenigde Staten vertelt hoe ze als kind vaak vrijende mensen zag en hoorde. De losse zeden waren een uitvloeisel van Bhagwans ideologie. Van de kinderen werd verwacht dat ze zich open en assertief gedroegen, in een cultuur zonder grenzen en zonder taboes. “Just say yes” was een veelgebruikt motto. Het werd kinderen niet geleerd om “nee” te zeggen. Daarom stribbelde Sarito niet tegen toen een oudere man haar benaderde. Wat ze deden, zag ze lange tijd niet als misbruik. Trillend vertelt ze: “Binnen de sekte kon het geen misbruik heten, want waar geen grenzen zijn, bestaat ook geen grensoverschrijdend gedrag. Maar wat mij onder het mom van liefde en licht is aangedaan, was regelrechte verkrachting.”
Kinderen van de commune
De Rajneesh-beweging trok op het hoogtepunt in de jaren 70 en 80 tienduizenden volgelingen naar communes in meer dan vijftig landen. Onder leiding van Bhagwan Shree Rajneesh – later bekend als Osho – creëerden ze een samenleving met een eigen morele code. Een code die gruwelijke misdaden tegen kinderen normaliseerde. Volgens Bhagwan kon je lichaam en geest bevrijden met meditatie, ongeremde emotionaliteit en seks. Bhagwan vond kinderen hinderpalen op het pad van de verlichting. Ze woonden daarom vaak gescheiden van hun ouders in de commune en waren collectief bezit. Ouders waren vooral druk bezig met zichzelf en hun verlichting, wat pedagogische verwaarlozing in de hand werkte.
Generatie Bhagwan is in het buitenland bekend onder de titel Children of the Cult en ontving lovende recensies van The Guardian en The Times. De documentaire werd genomineerd voor een BAFTA Award en ging in 2025 in première op het Nederlands Film Festival. De film is geregisseerd door Maroesja Perizonius en Alice McShane en is aangekocht door KRO-NCRV.
