Ulrich Libbrecht (Avelgem, 10 juli 1928 – Ronse, 15 mei 2017) was een Belgische filosoof, gespecialiseerd in de oosterse en comparatieve filosofie. Hij staat ook bekend als Belgisch natuurbeschermer en hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven.
Libbrecht heeft een uitstekend en heel compact model ontworpen om onze referentiekaders voor interpretatie van de wereld te illustreren. Het is gebaseerd op een driehoekige vorm die op zijn punt staat. De toelichting lijkt in eerste instantie misschien nogal moeilijk, maar als je het eenmaal door hebt …! Ik geef hier een samenvattende beschrijving van zijn model. Voor meer informatie zie www.comparative-philosophy.com/styled/comp.model.html
Elke mens gebruikt twee paradigmata = referentiekaders om de werkelijkheid te interpreteren: twee informatieve functies, die in de mens aanwezig zijn:
- een kennisfunctie (of rationele functie; as een, linkerzijde van de driehoek),
- en een belevingsfunctie (of mystieke functie; as twee, rechterzijde van de driehoek).
Beide paradigmata kunnen verschillen in gradaties van energie tussen de uitersten: volledig gebonden (immanent, gericht op het overleven) en volledig vrij (transcendent).
- De energie vormt de derde as van het model en blijft in het kosmische geheel steeds constant (de punt waarop de driehoek staat)
In de praktijk kijken en handelen mensen vanuit een positie tussen de drie hoekpunten van uitersten in, dus vanuit een mix die voortdurend verandert. De punten van de driehoek zijn extremen die in werkelijkheid niet voorkomen.
- De mens (S) zal nooit zichzelf helemaal buiten de wereld (O) kunnen zetten (S↔O), dus in de hoek van de Zuivere Rede, de Ratio en op het niveau van geheel vrije energie.
- De mens kan ook niet volledig opgaan in een omgeving (S⊂O), in de onderste hoek. Dat is de plek van de pure natuur, van gebonden energie, waar alles ‘op natuurlijke wijze vanzelf wordt’.
- Blijft nog de hoek over van een toestand van volledige beleving, het helemaal samenvallen van de mens met de kosmos (S=O). Dit is het domein van de mystiek, van de Zuivere Ervaring, de conceptuele Leegte – een toestand van Verlichting (illuminatie), bij uitstek vertegenwoordigd in de filosofie van het boeddhisme.
