Creativiteit is ‘het vermogen om iets nieuws te scheppen’. Iedereen gebruikt elke dag meer of minder creativiteit – dat kan niet anders in een wereld die voortdurend verandert. Kunstenaars zijn vaak buitenbeentjes, meer ‘vrije geesten’ die allerlei dingen en activiteiten onderzoeken. Daarbij gebruiken zij hun creatief talent, om wat zij daarbij ervaren, om te zetten in het maken van kunst. Ik beschouw mezelf intussen al een hele tijd als boeddhisme-student én kunstenaar én wetenschapper. Alle drie ‘identiteiten’ maken gebruik van onderzoek om kennis te verwerven.
Kenmerkend voor kunstenaars is uiteraard dat zij kunst maken. Heel kort samengevat, gaat alle kunst over het vertellen van een verhaal met als doel ‘lering ende vermaak’ (vooral) van anderen. Ook met ruimtelijke kunst vertel je een verhaal. Ik breng mijn kunst, mijn verhalen, naar buiten door ruimtelijk werk ten toon te stellen en eigen teksten te publiceren. Daarbij is het streven dat te doen met respect en ‘liefde voor alle levende wezens’ omdat de boeddhistische leer een belangrijke rol speelt in mijn leven. Het kan zijn dat die leer ook op andere wijze tot uiting komt in mijn werkstukken – vanzelf of doelgericht, duidelijk herkenbaar of in meer symbolische vorm.
Kunst maken kost altijd heel veel tijd als je het voorbereidende onderzoek en het verwerven van de daarvoor nodige vaardigheden meetelt. Tijd die je wellicht beter voor je meditatiebeoefening zou kunnen gebruiken? Die vraag zal ik me steeds opnieuw moeten stellen. Anderzijds is aldoor op het meditatiekussen blijven zitten weinig zinvol als dit voor mij op het boeddhistische pad nu even niet – of nog niet – de juiste vorm van inspanning is.
Conclusie
Ik maak mijn kunst in eerste instantie voor mijzelf, als onderzoeksproject en creatief werkstuk. En als ik beelden of verhalen laat zien en de wereld in stuur, dan doe ik dat om ervaringen en ideeën te delen – ten behoeve van medemensen én ook voor mijzelf. Omdat het moet van of voor mijn ego, al heb ik daar zeer tegenstrijdige gevoelens bij.
Schrijven, beeldhouwen – en koken – bieden mij tal van uitdagingen voor onderzoek van materie, lichaam en geest. En het is algemeen erkend dat creatief bezig zijn goed voelt omdat het helpt rust te vinden, angst te verminderen, en het ervaren van een gezond gevoel van onafhankelijkheid, omdat het kennis en vaardigheden teweeg brengt, enzovoort. Zowel de binnen- als buitenwereld biedt enorm veel uitgangspunten voor creatief onderzoek. Ik meen dat creatieve activiteiten tot op vandaag best goed voor mij hebben uitgepakt – en toch ook wel een beetje voor mijn omgeving.
Of een ruimer naar buiten brengen van mijn toch vrij beperkte artistieke uitingen goed zal vallen, en bijdraagt aan wat ‘lering en vermaak’ van anderen, dat zijn open vragen.
Moniek Nooren is bioloog, tekstschrijver, beeldend kunstenaar, kok en beoefenaar van vipassana meditatie. Zij ondersteunt het vipassana onderwijs dat wordt gegeven door de Sayagyi U Ba Khin Stichting in de traditie van Sayagyi U Ba Khin en Mother Sayamagyi. Vanaf de oprichting in 1987 verzorgt zij het secretariaat en assisteert zij bij meditatiecursussen.