Van edele vragen en ijdele antwoorden.
Edele vragen
Vraag: hoe kijkt een mens van niet-weten tegen lijden en vreugde aan? Wat betekenen de Vier Edele Waarheden voor mij?*
* De Vier Edele Waarheden: 1. Er is lijden. 2. Het lijden heeft een oorzaak. 3. De oorzaak van het lijden kan opgeheven worden. 4. Door het achtvoudige pad te volgen wordt het lijden beëindigd.
Antwoord: als het aan mij lag zouden de Vier Edele Waarheden geen waarheden heten maar vragen. Katalysatoren van een doorlopend gesprek over lijden.
Een gesprek met jezelf, een gesprek met je lief, met vrienden, kennissen, leraren, leerlingen, bekenden of onbekenden. Een gesprek met wie je maar wil spreken die met jou wil spreken.
IJdele antwoorden
Vragen zijn edel voor zover ze iets ter sprake stellen, iets openbreken dat eerder gesloten was, waarover niet gesproken mocht of kon worden omdat het taboe was, omdat de woorden ontbraken of omdat niemand nog op het idee was gekomen.
Antwoorden zijn ijdel voor zover ze het denken dooddoen, iets dichttimmeren dat vrij toegankelijk was, waarover nu niet langer gesproken mag of kan worden behalve in overgeleverd jargon conform het overgeleverde stramien.
Waarheden zijn gestolde antwoorden op vergeten vragen. Onderstellingen die verheven zijn tot stellingen en uitgebouwd tot instellingen die het vrije denken canoniseren en institutionaliseren zodat we eindelijk veilig zijn voor onderzoekende geesten – die van anderen, die van onszelf.
Monnikenwerk
Boeddhisten leren geen vragen stellen, ze leren zelfs geen antwoord geven, ze leren rijtjes zogenaamde waarheden uit hun hoofd, memen die hun denken overnemen. Tuffend langs gebaande wegen naar een graal vol heil en zegen – het grote voertuig als lijndienst.
Zelf vind ik vragen stellen het mooiste wat er is. Ik heb er tienduizenden gesteld aan anderen, meer nog aan mezelf, en de meeste vragen staan nog fier overeind.
Langzaam kreeg ik door dat vragen niet om antwoord vragen, dat lijkt maar zo. Ze vragen om vervolgvragen. Ze vragen om wedervragen. Een antwoord is geen bestemming maar een hartstilstand tussen twee slagen in, een denkpauze tussen twee vragen.
De beste vragen zijn hun eigen antwoord. Zwijgend verrichten ze hun monnikenwerk. Onvermoeibaar staan ze daar – vrienden voor het leven.
Hou jij van vragen?
Vier Edele Vragen voor boeddhisten
1. Wat heet lijden?
2. Heeft het lijden een oorzaak?
3. Zo ja, kan die oorzaak van het lijden opgeheven worden?
4. Zo ja, wordt het lijden beëindigd door het achtvoudige pad te gaan?
Morgen gaan we deze vier vragen uitwerken tot vierenveertig.
