• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst

Boeddhistisch Dagblad

Ontwart en ontwikkelt

Header Rechts

Vijftiende jaargang

Zoek op deze site

  • Home
  • Agenda
    • Geef je activiteit door
  • Columns
    • Andre Baets
    • Dharmapelgrim
    • Bertjan Oosterbeek
    • Dick Verstegen
    • Edel Maex
    • Emmaho
    • Goff Smeets
    • Hans van Dam
    • Jana Verboom
    • Joop Hoek
    • Jules Prast
    • Paul de Blot
    • Rob van Boven en Luuk Mur
    • Ronald Hermsen
    • Theo Niessen
    • Xavier Vandeputte
    • Zeshin van der Plas
  • Nieuws
  • Contact
    • Steun het BD
    • Mailinglijst
  • Series
    • Boeddha in de Linie
    • De werkplaats
    • Recepten
    • De Linji Lu
    • De Poortloze Poort
    • Denkers en doeners
    • De Oude Cheng
    • Meester Tja en de Tao van Niet-Weten – alle links
    • Fabels door Goff
    • Cartoons van Ardan
    • Tekeningen Sodis Vita
    • De derwisj en de dwaas
  • Over ons
    • Redactiestatuut van het Boeddhistisch Dagblad
    • Redactieformule van het Boeddhistisch Dagblad
  • Privacy

Home » Hans van Dam » Is bewustzijn een soort stof, of is stof een soort bewustzijn?

Is bewustzijn een soort stof, of is stof een soort bewustzijn?

24 september 2023 door Hans van Dam

Over onbeantwoordbare vragen en onbevraagbare antwoorden.

(Deel 7 van een reeks van 15 artikelen over de kosmische grap.)

Vroeger dachten mensen dat warmte een stofje was, flogiston. Hoe meer flogiston hoe heter, hoe minder flogiston hoe kouder. Wetenschappers hebben zich een ongeluk gezocht, maar die flogiston is nooit gevonden.

Tegenwoordig zien fysici warmte niet als een stofje maar als een functie van de bewegingssnelheid van moleculen. Hoe sneller ze bewegen (de moleculen en de fysici) hoe warmer, hoe langzamer ze bewegen hoe kouder.

Psychologen zien warmte als een gevoel, dat soms verband houdt met natuurkundige warmte, soms niet. Zo kan iemand het bij onderkoeling heel warm krijgen, terwijl zijn lichaamstemperatuur juist gevaarlijk laag is.

Dat je het in het dagelijks spraakgebruik warm kan hebben, betekent niet dat er zoiets is als warmte in de vorm van een substantie of essentie die je kan hebben of kwijtraken.

Dat je je in het dagelijks spraakgebruik ergens van bewust kan zijn, betekent niet dat er zoiets is als bewustzijn of Bewustzijn. Het betekent niet dat er een substantie, essentie of medium is, laten we zeggen consciëntium, waarin alles verschijnt en verdwijnt.

Dat er nooit zoiets als flogiston is gevonden betekent natuurlijk ook niet dat er géén warmtestof bestaat. Dat er nooit zoiets als consciëntium is gevonden betekent evenmin dat er geen bewustzijn of Bewustzijn bestaat.

Wetenschappers hebben nooit een onweerlegbaar bewijs gevonden voor het wel of niet bestaan van flogiston, niet dat ik weet.

Theologen hebben nooit een onweerlegbaar bewijs gevonden voor het wel of niet bestaan van God, niet dat ik weet.

Platonisten hebben nooit een onweerlegbaar bewijs gevonden voor het wel of niet bestaan van de Idee, niet dat ik weet.

Psychoanalytici hebben nooit een onweerlegbaar bewijs gevonden voor het wel of niet bestaan van het onderbewustzijn, niet dat ik weet.

Boeddhisten hebben nooit een onweerlegbaar bewijs gevonden voor het wel of niet bestaan van het opslagbewustzijn, niet dat ik weet.

Non-dualisten hebben nooit een onweerlegbaar bewijs gevonden voor het wel of niet bestaan van universeel bewustzijn, niet dat ik weet.

Natuurkundigen hebben simpelweg hun belangstelling voor flogiston verloren. Het verveelde ze. Er was geen eer aan te behalen. Ze zochten en vonden een andere invalshoek, en niet zomaar een: de thermodynamica.

Onze theologen, platonisten, psychoanalytici, boeddhisten en non-dualisten zijn minder praktisch ingesteld. Ze zagen maar door over onbeantwoordbare vragen en onbevraagbare antwoorden. Zo blijven ze zonder flogiston toch op temperatuur.

Penseur met een rood hoofd.
Zo blijven ze zonder flogiston toch op temperatuur.

Vragen aan de lezer

Wat weegt zwaarder, een kilo warmte of een kilo bewustzijn?

Wat is aanweziger, een kilo bewustzijn of een kilo bewust zijn?

Wat is esoterischer, de moleculaire gastheorie of de orthomoleculaire geneeskunde?

Wat voor type denker ben jij, een natuurkundige of een non-dualist?

Wat voor type denker zou je willen zijn?

Wat voor type non-dualist is het die in types denkt?

Index | vorige | volgende

Deze tekst maakt deel uit van het Witboek Advaita. Woord: Hans van Dam. Beeld: Lucienne van Dam. Alle teksten van deze serie. Het Witboek Advaita op NietWeten.nl. Alle publicaties van Hans van Dam in het Boeddhistisch Dagblad.

Categorie: Hans van Dam Tags: advaita, de kosmische grap, niet-weten, non-dualisme, non-dualiteit, Witboek Advaita

Lees ook:

  1. Verlichting is de kosmische grap
  2. Alwetendheid is de kosmische grap
  3. Denken dat denken de kosmische grap is
  4. De kosmische grap voor heksen, 1

Elke dag het BD in je mailbox?

Elke dag sturen we je een overzicht van de nieuwste berichten op het Boeddhistisch Dagblad. Gratis.

Wanneer wil je het overzicht ontvangen?

Primaire Sidebar

Door:

Hans van Dam

Hans van Dam is de auteur van de Agnosereeks, een serie van 13 boeken over niet-weten. Lees ze gratis op NietWeten.nl of in het BD of als paperback tegen kostprijs. Contact. 
Alle artikelen »

Agenda

  • Agenda
  • Geef je activiteit door

Ochtend- of avondeditie

Ochtend- of avondeditie ontvangen

Abonneer je

Elke dag gratis een overzicht van de berichten op het Boeddhistisch Dagblad in je mailbox.
Inschrijven »

Agenda

  • 28 mei 2026
    Meditatie, Dhamma en reflectie
  • 29 mei 2026
    Meditatie, Dhamma en reflectie
  • 30 mei 2026
    Workshop Kum Nye - Ons ware zelf belichamen
  • 1 juni 2026
    ACTIVITEITEN Stichting Bodhisattva
  • 4 juni 2026
    Meditatie, Dhamma en reflectie
  • 4 juni 2026
    Lezing Hoe je een natuurlijk leider wordt
  • 4 juni 2026
    Lezingen Boeddhisme is een levensfilosofie door Amnyi Trulchung Rinpoche
  • 5 juni 2026
    Lezing De kracht van stilte in het hart door Amnyi Trulchung Rinpoche
  • bekijk de agenda
  • De werkplaats

    De werkplaats.

    Boeddhistische kunstenaars

    Artikelen en beschrijvingen van en over het werk van boeddhistische kunstenaars. Lezers/kunstenaars kunnen zich ook aanmelden met hun eigen werk.
    lees meer »

    Pakhuis van Verlangen

    In het Boeddhistisch pakhuis van verlangen blijven sommige teksten nog een tijdje op de leestafel liggen.

    De Poortloze Poort voor nitwits, koan 7 – Na het eten je schaaltjes afwassen

    Hans van Dam - 24 mei 2026

    De huishoudschool van Zhaozhou.

    Boeddhistische doeners en denkers – de serie (29)

    gastauteur - 17 mei 2026

    Arjan Mulder: 'Het boeddhisme is voor mij een persoonlijke tocht. Ik weet dat dit niet wordt aangeraden, maar ik kan niet zo veel met bijeenkomsten. De meditatie-ochtenden en weekend-retraites die ik heb bezocht, leverden mij vooral 'ongeloof op – over starre interpretaties en rituelen, met weinig ruimte voor gesprek.'

    Boeddhistische doeners en denkers – de serie (27)

    gastauteur - 15 mei 2026

    Loekie: 'Ik ben ook heel dankbaar dat dit op mijn pad is gekomen. Dat het voor mij als leek mogelijk is om met een groep van 60 mensen tien dagen op de Drentse hei samen te mediteren en te leren over het boeddhisme, dat is echt heel bijzonder.’

    Taigu – Het lijden in de wereld

    Jules Prast - 24 april 2026

    Het komt Taigu voor dat boeddhisme te vaak gaat over ‘verlichting’ en te weinig over het lijden in de wereld, dat eerst moet worden opgelost voordat iemand zich in spirituele zin bevrijd kan wanen. Het existentiële kerndilemma van boeddhisme is dat wij ieder delen in de rotheid van de wereld, terwijl wij over het vermogen beschikken onze bevrijding dichterbij te brengen door het lijden van de ander te verminderen. In sommige teksten wordt dit vermogen ‘boeddhanatuur’ genoemd.

    BUN-voorzitter Michael Ritman: ‘de waarheid van de dharma kan niet aangetast worden door wangedrag van een leraar’

    Nicole Mulders - 14 november 2025

    Eind november 2025 neemt Michael Ritman afscheid als voorzitter van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN). In maart 2020 interviewde Nicole Mulders hem voor het Boeddhistisch Dagblad. De boeddhistische wereld verkeerde geruime tijd voor dat interview in zwaar weer door seksueel- en machtsmisbruik door boeddhistische leraren. Het aantal leden van de BUN is van 37 naar ruim 50 gegroeid, onder meer door de aansluiting van Aziatische boeddhistische tempels waar Ritman het contact mee aanging.

    Meer onder 'pakhuis van verlangen'

    Footer

    Boeddhistisch Dagblad

    over ons

    Recente berichten

    • De uitgebreide Dhammapada van STI
    • De Lena
    • Column van Joop – terugkeer
    • Over Antropologie 30 – Animisme
    • Pinksteren – reis

    Reageren

    We vinden het geweldig om reacties op berichten te krijgen en op die manier in contact te komen met lezers, maar wat staan we wel en niet toe op de site?

    Over het BD

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten.
    Lees ons colofon.

    Zie ook

    • Contact
    • Over ons
    • Columns
    • Reageren op de krantensite

    Het Boeddhistisch Dagblad is een onafhankelijk journalistiek webmagazine over boeddhistische thema’s en inzichten. Lees ons colofon.