Waar kennis niet wordt achterhouden maar voor iedereen toegankelijk is, spreken we van exoterie in plaats van esoterie. In het westen is het taoïsme geen esoterische praktijk maar een exoterische filosofie – een leer waarvan je kennis kan nemen door erover te lezen en erover na te denken.
Om het taoïsme als exoterisch gedachtegoed te onderscheiden van het taoïsme als esoterische praktijk, kan je het eerste beter taoïstische filosofie noemen of filosofisch taoïsme of westers taoïsme of exoterisch taoïsme of welke term je ook maar geschikt acht om te verwijzen naar de wijsgerige stukjes in de drie oudste canonieke werken, Laozi, Zhuangzi en Liezi.
Slechts drie werken, dat klinkt overzichtelijker dan het is. Het zijn namelijk geen strak gecomponeerde monografieën maar overlappende en inconsistente pastiches van overwegend korte teksten van vermoedelijk meerdere of vele auteurs.
Net als mijn eigen boeken bevatten ze veel herhalingen en variaties op hetzelfde thema. Ondanks de indeling in hoofdstukken en paragrafen vertonen ze inhoudelijk weinig samenhang. De teksten staan zozeer op zichzelf dat je ze rustig achterstevoren of door elkaar kan lezen, dan hou je het nog langer vol ook, ik tenminste wel.
Al vroeg waren taoïstische filosofen het bijna nergens over eens. In de Zhuangzi is sprake van wel ‘honderd’ scholen – taoïstische in het bijzonder of filosofische in het algemeen, dat valt uit de context niet op te maken.
De moederboeken lezen als een in elkaar geflanste kroniek van een onnavolgbare orale geschiedenis waarin het taoïsme al zoveel gezichten heeft dat je de koek niet meer van het kind kan onderscheiden. Interpolatie heet dat met een net woord, of assimilatie of eclecticisme. Hoe je het ook noemt, taoïstische wijsbegeerte is van meet af aan een amalgaam dat alle gaatjes vult.
Zo zijn sommige stukjes ronduit anarchistisch, andere ronduit legalistisch. Sommige zijn ronduit sceptisch, andere ronduit dogmatisch. Sommige zijn non-conformistisch, andere reactionair, sommige socialistisch, andere kapitalistisch, sommige nihilistisch, andere confucianistisch, sommige fatalistisch, andere activistisch, sommige hedonistisch, andere ascetisch, sommige intellectualistisch, andere obscurantistisch, sommige sofistisch, andere absurdistisch et cetera.
Door selectief lezen kan iedereen zichzelf terugvinden in het taoïsme, zelfs Meester Tja.
Wie alles leest vindt niets.
