Museum Volkenkunde in Leiden organiseert dit najaar een bijzondere kaartententoonstelling. Aanleiding is het feit dat de Universiteit Leiden het jaar 2017 heeft uitgeroepen tot het Leiden Asia Year, waarmee de schijnwerpers op de stad zijn gericht als dé plek bij uitstek waar unieke kennis over Azië is gebundeld. Zo’n 30 objecten, landkaarten en voorwerpen waarop Aziatische landen zijn afgebeeld, illustreren dat kaarten veel meer vertellen dan je op het eerste gezicht zou denken.
Kaarten zijn niet objectief. We gaan ervan uit dat alleen is weergegeven hoe een gebied eruitziet. Maar wat je ziet, is de visie van de mens erachter, de maker en de opdrachtgever. Hoewel kaarten er vaak wetenschappelijk en zakelijk uitzien, zijn ze lang niet altijd neutraal: van veel oude kaarten is af te lezen hoe de machtsverhoudingen lagen. Europese kaarten van Azië van de afgelopen vierhonderd jaar bevatten tal van voorbeelden van koloniale machtsverhoudingen.
Het topstuk van de tentoonstelling is de reconstructie van een reusachtige kaart van het Chinese keizerrijk. Aan het begin van de achttiende eeuw werkte een team van cartografen samen in het grootste cartografische project ooit. Die kaart is nu weer te zien, voor het eerst sinds de val van de Chinese Qing of Mantsjoe dynastie in 1912. De oorspronkelijke kaart bestaat uit zo’n vijftig losse delen die voor deze tentoonstelling digitaal aan elkaar gezet zijn. Het totaal meet maar liefst 280 bij 460 centimeter.
In de geschiedenis van de cartografie zijn door ontwikkelingen in de techniek en smaak verschillende stijlen in kaarten te onderscheiden. Ook esthetiek speelt hierbij een rol. Denk aan oriëntatie, perspectief en het gebruik van kleuren en lettertypes. Op oudere kaarten zie je soms teksten en illustraties over de plaatsen en de bewoners. Wonderlijke fantasiedieren en bijzonder gevormde mensen werden erbij verzonnen. Weinigen die dat konden controleren immers!
De geëxposeerde kaarten komen zowel uit Europa als uit verschillende Aziatische landen. De tentoonstelling is een samenwerking tussen Museum Volkenkunde en de Universiteitsbibliotheek Leiden (met bruiklenen uit de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek). In Japanmuseum SieboldHuis is van 16 september t/m 26 november de tentoonstelling ‘Japan in kaart’ te zien.
Aziz in kaart – 13 september 2017 t/m 14 januari 2018.
