Boeddhistische doeners en denkers 86  – de serie

‘Ik lees regelmatig ervaringsverhalen en meningen van mensen die op latere leeftijd het boeddhistische pad hebben gekozen en vertellen hoe dit hun leven verrijkt. Opvallend genoeg worden er echter nauwelijks ervaringen gedeeld door mensen die als boeddhist zijn geboren, zoals de oorspronkelijke inwoners van de Himalayaregio (Bhutan, Nepal, Tibet, India, enz.

Vandaag deel ik graag een aantal van mijn ervaringen met jullie. Ik wil het vooral hebben over hoe mijn boeddhistische waarden soms botsen met de Nederlandse cultuur. Dit merk ik thuis, op het werk en binnen mijn Nederlandse familie. Ik ben geboren in een klein boeddhistisch dorpje in de Himalaya en opgevoed door boeddhistische ouders. Voor ons is het boeddhisme een manier van leven; het is diep geworteld en onmisbaar in ons dagelijks bestaan. Onze dag begint en eindigt ermee. Het boeddhisme begeleidt je vanaf je geboorte en steunt je wanneer je op je sterfbed ligt. Dit weerspiegelt de cultuur en de levensstijl van de bevolking van de Himalaya. Omdat de regio door de hoge bergen geïsoleerd ligt, is het boeddhistische onderricht hier goed bewaard gebleven en wordt dit nauwgezet nageleefd.

Volgens de Boeddha is vrijgevigheid ( Dana) een essentiële daad. Ik ben dan ook opgegroeid met het idee dat je je eten, lunch of zelfs een koekje altijd met iedereen deelt. In Nederland is dat heel anders: hier eet iedereen zijn eigen eten op in het bijzijn van anderen, zonder het aan te bieden. Ik zou zelf mijn boterham niet eens in mijn eentje kunnen opeten. Als mijn collega’s erbij zitten, móét ik ze wel iets aanbieden. Als ik dat niet doe, voelt het zo ongemakkelijk dat ik mijn eten liever bewaar voor een ander moment.

Nog een andere voorbeeld van vrijgevigheid, ik ben gewend om iets aan bedelaars te geven als ze aan de voordeur komen. In Nederland komen er geen bedelaars aan de deur, maar word je juist vaak gestoord door collectanten voor ditjes en datjes. Vroeger kwamen collectanten nog met een collectebus, zodat we een paar euro konden geven. Nu komen ze met een iPad en willen ze al je gegevens hebben. Je zit dan meteen vast aan een abonnement dat je op tijd moet opzeggen, anders loopt het door. Omdat die ‘vrijgevigheid’ op deze manier voor veel administratieve ellende zorgt, wil ik eigenlijk niets meer geven. Maar dat voelt zo ongemakkelijk; het past niet bij mij om hen met lege handen weg te sturen. Daarom vraag ik tegenwoordig altijd aan mijn man om open te doen als er een collectant voor de deur staat.

Een nog een ander voorbeeld is dat ik moeite heb met het accepteren van complimenten. Vaak relativeer of bagatelliseer ik ze meteen door te zeggen: ‘Het valt wel mee’ of ‘Jij doet het ook goed.’ Tijdens een sollicitatiegesprek wordt dit nog lastiger. Ik vind het moeilijk om mezelf neer te zetten als de beste kandidaat, omdat dat betekent dat ik mijn kwaliteiten en prestaties expliciet moet benoemen. Daar is op zich niets mis mee, maar voor mijn gevoel ben ik dan alleen maar bezig met ‘ik’ en ‘mijn’ te roepen en mijn eigen ego te prijzen.

Ik denk dat dit gedrag deels voortkomt uit de boeddhistische visie waarmee ik ben opgegroeid. De Boeddha leerde immers dat er geen onveranderlijk en zelfstandig ‘ik’ bestaat. Wat wij als het ‘ik’ ervaren, is volgens die leer slechts een samenloop van gevoelens, gedachten, waarnemingen en andere mentale processen. Als je sterk vasthoudt aan dit ‘ik’, word je erdoor geleid; je bent dan immers continu bezig met het beschermen van je ego en van alles wat ‘van mij’ is. Maar vraag je iemand om dit ‘ik’ precies aan te wijzen, dan blijkt dat onmogelijk.

Vanuit deze filosofie zijn mensen in Tibet en de Himalayaregio vaak meer gericht op het welzijn van anderen dan op dat van zichzelf en toch gelukkig zijn met het leven. In het Westen ligt de nadruk vaak meer op individualiteit. Dat is niet per se beter of slechter, maar het zorgt er wel voor dat ik regelmatig moet zoeken naar een balans tussen de waarden waarmee ik ben opgegroeid en de samenleving waarin ik nu leef.’

Was getekend Pema Gurung. Wilt u ook uw ervaringen met het boeddhisme delen, mail ze dan naar redactieboeddhistischdagblad@upcmail.nl