Daido Nguyen – voordracht voor de wekelijkse meditatiegroep op de Noorder Poort
In zen spreken we over de drie pijlers van zen: groot vertrouwen, grote inspanning en grote twijfel. Elk van deze drie is essentieel voor onze zenbeoefening en helpt ons op de weg naar verwerkelijking. Ze zijn zo sterk met elkaar verbonden dat als er één ontbreekt, de andere twee niet overeind blijven. Ze ondersteunen en versterken elkaar en stellen ons zo in staat om onze beoefening voort te zetten en te doen wat gedaan moet worden.
We kunnen ze beschouwen als drie aspecten van één oefening, drie pijlers die dezelfde waarheid ondersteunen. En dat geldt niet alleen voor zen. De drie pijlers zijn ook essentieel om ons welk vakgebied dan ook eigen te maken door ons er alsmaar verder in te verdiepen.
Vandaag wil ik het hebben over vertrouwen.
Vertrouwen in het boeddhisme
Vertrouwen in het boeddhisme betekent niet het geloven in een bepaalde leer of in een entiteit buiten onszelf.
In Vietnam, het land waar ik vandaan komt, beschouwen veel mensen de Boeddha als een soort god met bovennatuurlijke krachten. Ze gaan naar pagodes en tempels om tot de Boeddha te bidden en vragen daarbij om geluk, welvaart en vrede. Maar in hun dagelijks leven doen ze soms nog steeds allerlei weinig heilzame dingen, die hunzelf en anderen schade toebrengen. Dat zou ik blind vertrouwen of blind geloof willen noemen.
Het vertrouwen waar ik het hier over wil hebben, is het vertrouwen in onze boeddhanatuur. Maar wat is dat, boeddhanatuur? Het is dat wat maakt dat we onze handen bewegen en met onze ogen knipperen, dat wat de wind doet waaien en de vogels doet zingen. Het is dat wat hier zit en deze toespraak houdt en ook dat wat luistert. Het is in alles aanwezig, zonder uitzondering, en het is altijd in beweging. Het komt niet van buiten, maar het zit binnenin. Het is aanwezig in het hart van dit moment, voorbij tegenstellingen als goed en fout, voorkeur en afkeer, en het overstijgt alle namen en vormen. Het is altijd stil, helder en duidelijk.
Zonder de boeddhanatuur kunnen jullie hier niet zijn en ik ook niet.
Op een keer, toen ik iemand zazen-instructie gaf, zei die persoon tegen mij: ‘Ik geloof nergens in.’ En dat is volkomen in orde. Vertrouwen hebben in de leer van de Boeddha betekent niet dat je ook maar iets van wat ik zeg hoeft te geloven, of dat je boeddhist moet worden, of dat je een bepaald idee als waarheid aan moet nemen. Het betekent iets anders, namelijk vertrouwen hebben in wat je werkelijk bent, want dat is de grondslag van alle boeddhistische beoefening.
Om te leren schilderen moet je vertrouwen hebben dat je kunt schilderen, en om een muziekinstrument te leren spelen, moet je vertrouwen hebben dat je muziek kunt maken. Met boeddhisme is het net zo: als je zen wilt beoefenen en je ware aard wilt ontdekken, heb je vertrouwen nodig in je beoefening en in je boeddhanatuur. Anders gaat het niet werken. Het is bij boeddhistische beoefening niet anders dan bij alle andere dingen die we doen: als ons vertrouwen wankelt of oppervlakkig is, komen we niet ver.
Vertrouwen – het diepe geloof in onszelf en in het bestaan van onze ware aard
Je hebt besloten hier te komen. Misschien ben je op zoek naar wat vrede of rust, of misschien wil je jezelf beter leren kennen. Sommigen van jullie zoeken mogelijk een plek waar je in stilte kunt zijn, weg van de drukte van je dagelijks leven. Of, wie weet, wil je gewoon graag in deze groep zijn en samen in stilte zitten. Of misschien heb je niet zo’n duidelijke reden om hier te komen, en heb je dus ook helemaal geen verwachtingen. En toch blijf je komen. Waarom?
Omdat je diep van binnen weet dat dit is wat je moet doen, al kun je niet eens uitleggen waarom. Je weet dat dit goed voor je is. Je intuïtie, je hart, je hele wezen, het hele universum, heeft je hier op dit moment naartoe gebracht.
Diep van binnen, voorbij alle twijfel en verzet, voorbij al je drukke gedachten – goed en fout, voorkeur, afkeer – zegt je hart je: ‘Het is goed zoals het nu is. Het is in orde.’
Het is moeilijk in woorden uit te drukken. Dit goed overstijgt goed en fout. Het betekent niet dat de Noorder Poort goed is, of dat zen goed is, of dat de zendo goed is of meditatie goed is. Het is het blote feit dat je hier bent, aanwezig in het hart van dit moment, dat je bent wie je werkelijk bent.
Dat was het vertrouwen dat ik had toen ik begon met mijn zentraining, en vanwege dat vertrouwen ben ik er ook altijd mee doorgegaan.
Ik was vijfentwintig toen ik op de Noorder Poort kwam wonen. Boeddhisme was helemaal nieuw voor me, tenminste het zenboeddhisme zoals we dat hier beoefenen. In de loop van mijn training waren er vele moeilijke momenten. Ik woon ver van mijn familie en vrienden, en ik had een ander leven kunnen kiezen. Ik had, net als veel van mijn vrienden, carrière kunnen maken, succes kunnen hebben, aanzien en rijkdom kunnen verwerven.
Maar ik koos ervoor te blijven en me te wijden aan de training omdat ik diep van binnen altijd het volste vertrouwen had in: ‘Dit is goed, dit is het pad dat ik moet volgen.’ Ik heb nooit spijt gehad van die beslissing.
Vertrouwen in de oefening
Laten we hier wat nader naar kijken vanuit het perspectief van de oefening. In meditatie oefenen we vertrouwen in de adem. Dat betekent dat we niet proberen onze adem langer of korter, dieper of oppervlakkiger te maken. We laten de adem voor ons zorgen, of zoals Jiun roshi het zegt, we laten de adem ons ademen. We geven ons volledig aan de adem. We houden niets achter.
Als we adem tellen, betekent vertrouwen hebben in onze ware aard dat we ons volledig geven aan het tellen van de adem. We laten het tellen ons hele wezen in beslag nemen; we laten de tel ons tellen.
Als we luisteren naar het verhaal van een vriend of van onze partner, betekent vertrouwen hebben dat we al onze vooropgezette ideeën en oordelen loslaten, dat we gewoon volledig luisteren, volledig aanwezig zijn.
Dit geldt voor alles wat we doen, in elke situatie van ons leven: theedrinken, een wandeling maken, eten, naar de vogels luisteren, naar de regen kijken, verdriet hebben, gelukkig zijn, of de omstandigheden nou aangenaam of onaangenaam zijn.
Kortom, we geven ons volledig aan wat er komt, met ons hele zijn, lichaam en geest, en met een diep vertrouwen in onze ware aard en in ‘het is goed, het is in orde’.
De valkuil
Alleen maar vertrouwen hebben, is als lopen met je ogen dicht. We kunnen volledig vertrouwen voelen dat we in de juiste richting gaan, maar zonder onze ogen open te doen zien we niet waar we heengaan of wat er eigenlijk voor ons is. Dat kan betekenen dat we uiteindelijk een ongeluk krijgen. Het is gevaarlijk.
Nog een risico is, dat we ons vertrouwen geven aan bedrieglijke, dualistische gedachten en aan ons kleine zelf, waardoor we water geven aan de zaden van begeerte, woede en verwarring, die de oorzaken zijn van lijden.
Daarom is vertrouwen alleen niet genoeg. We hebben ook grote twijfel en grote inspanning nodig.
We hebben grote twijfel nodig om onszelf en de werkelijkheid te blijven onderzoeken, om steeds maar weer vragen te stellen als Wat is mijn ware zelf? Wat betekent vertrouwen voor mij in deze situatie? Wat is mijn oorspronkelijk gezicht, van voor ik was geboren? Waar ga ik heen als ik sterf? Enzovoort. Vervolgens moeten we die vragen diepgaand onderzoeken.
Twijfel houdt onze ogen open en is de sleutel tot de deur van de wijsheid. Twijfel zorgt ervoor dat ons onderzoek voldoende diepte heeft, tot we oog in oog staan met de werkelijkheid, met onze boeddhanatuur, tot die werkelijkheid voor ons niet langer alleen een idee of concept is, maar deel wordt van onze ervaring en ons wezen.
En om dat proces gaande te houden, hebben we grote inspanning nodig.


Geef een reactie