In 2012 vergaat de wereld zoals we die kennen. Daar zijn veel mensen van overtuigd althans. Over het hoe en waarom zijn kastenvol boeken geschreven. Maar welke datum ze ook voorspellen, ze hebben allemaal gelijk. Want in werkelijkheid vergaat de wereld continu. Vergankelijkheid heet dit in het boeddhisme. Alles verandert continu, in een keten van ontelbare oorzaken en gevolgen, zonder begin en zonder einde. Je kan dus zeggen dat alles continu sterft. Maar ook dat alles continu geboren wordt. Je kan stellen dat daarom niets écht bestaat, want niets van wat wij waarnemen is permanent en onveranderlijk. Een waarheid als een koe, maar in de praktijk komt het toch heel anders over. In het dagelijks leven hebben wij een lichaam en hoewel er niet zoiets is als De Dood, komt er toch een dag dat ons lichaam ophoudt te functioneren. Wanneer, dat is lastig te voorspellen, ondanks alle verwoede pogingen.
Eigenlijk is het goed nieuws dat we ooit dood gaan. De dood geeft namelijk waarde aan ons leven. Als we eeuwig zouden leven, dan maakte het totaal niet uit wat we zouden doen of laten. Het einde van dit menselijk leven geeft urgentie aan alles wat we doen. Laten we er even vanuit gaan dat 2012 geen collectieve bewustzijnsverandering brengt, maar een doemscenario waarbij we echt allemaal doodgaan. Zou dat een reden zijn om te gaan plunderen? Om je helemaal niets meer aan te trekken van anderen? Om zogezegd van God los te gaan? Voor sommige mensen zou dat zeker zo zijn. Mensen die er misschien nu al een levensstijl op na houden die er vanuit gaat dat zij de gevolgen van hun handelen niet zullen ervaren. Of mensen die denken dat alles na het klassieke stervensmoment ophoudt. Maar zelfs de wetenschap is erachter dat er niet zoiets is als non-existentie. Als je er vanuit gaat dat alles energie is, hoe zweverig dat ook klinkt, kun je zien dat energie alleen kan transformeren, niet kan verdwijnen. Volgens de wet van behoud van energie blijft de totale energie in een systeem altijd gelijk. Het wisselt hooguit van vorm, zoals warmte kan veranderen in beweging. De gelijkheid van energie en massa – een eigenschap van de materiële objecten die wij waarnemen – werd door Albert Einstein weergegeven met de formule e=mc² in zijn speciale relativiteitstheorie. Uit diezelfde theorie vloeit voort dat het niet mogelijk is over ruimte en tijd als twee afzonderlijke entiteiten te spreken. Er is slechts één entiteit en dat is ruimtetijd, die in feite alle gebeurtenissen in het verleden, heden en toekomst in ons heelal bevat. Dus ook wat wij noemen onze geboorte én ons sterven.
Albert Einstein deed tijdens zijn leven nog veel meer boeiende uitspraken. Deze column stuur ik graag het graf in met een lange quote van hem: ‘Een mens is deel van het geheel dat wij ‘universum’ noemen; een deel dat begrensd is in tijd en ruimte. Hij ervaart zichzelf, zijn gedachten en gevoelens als iets dat gescheiden is van de rest – een soort optische illusie van zijn bewustzijn. Deze waanvoorstelling is een soort gevangenis voor ons, die ons beperkt tot onze persoonlijke verlangens en die onze genegenheid beperkt tot enkele mensen die ons het meest na staan. Het moet onze taak zijn om ons te bevrijden uit deze gevangenis, door onze cirkel van compassie uit te breiden tot deze alle levende wezens en de gehele natuur in al haar schoonheid omhelst. De echte waarde van een mens wordt bepaald door de mate en manier waarin hij bevrijd is van het zelf. Het zal een substantieel nieuwe manier van denken vergen als de mensheid wil overleven.’
© Copyright (kuch kuch) Boeddhistische Omroep Stichting / Ferry van Haastert
