Antropologen bestuderen menselijke culturen en de ontwikkeling van de mens als onderdeel van een maatschappij. Deze serie artikelen in het Boeddhistisch Dagblad pretendeert niet volledig te zijn. Over vrijwel ieder thema valt ontegenzeggelijk veel meer te zeggen, en bepaalde zaken komen zelfs niet of nauwelijks aan bod. Voor wie door deze serie in antropologie geïnteresseerd raakt, is er meer dan genoeg boeiende, verdiepende literatuur te vinden.
‘Eco’ komt van het Griekse woord ‘Oikos’ dat zoveel betekent als ‘huis. Met enige fantasie zou je kunnen stellen dat economie en ecologie broertje en zusje zijn. In ons dagelijks leven draait economie meer om geld en ecologie meer om milieu. En dat wringt soms. Er wordt weleens gezegd: “Geld maakt niet gelukkig (zegt de ecologie) – maar gelukkig maken ze geld (zegt de economie)!” En hier valt van alles op aan te merken. Het is daarom ook slechts bij wijze van spreken… Economie en ecologie wonen samen in hetzelfde huis van de Antropologie, maar de een is wat redelijker dan de ander, die meer uitgaat van het gevoel. Economie is meer van de regeltjes dan Ecologie, die meer is van ‘als het niet kan zoals het moet, moet het maar zoals het kan’. Of: “Als de boel in huis maar in balans is” (Economie) en “Als er in huis maar harmonie is” (Ecologie). “Voor de mens en door de mens,” zegt de antropoloog tenslotte. Wat zou een bioloog hierop te zeggen hebben?
In de economie lijkt alles vooral om geld te draaien. Wereldwijd is de balans op financieel gebied echter ver te zoeken. Er is enorme ongelijkheid. Aan de ene kant heb je armoede en aan de andere kant onwaarschijnlijke rijkdom. Elon Musk kan zo’n beetje heel Japan kopen, als het te koop zou zijn. Maar hij kan de Japanse cultuur nooit kopen doordat de waarde van een cultuur onmogelijk in geld valt uit te drukken, zoals iemand eens zei: “Alles wat je kunt kopen is in wezen waardeloos en alles wat van onschatbare waarde is zelfs voor de allerrijksten onder ons nooit te koop.” Voorbeelden? Denk aan vriendschap, onbaatzuchtige liefde, een schitterende zonsopkomst of -ondergang, een extra hartslag vlak voor de dood intreedt. Ga zo maar door. Na zijn overlijden is Elon Musk net zo rijk als welke dode dan ook.
Wat is de waarde van geld? Dat hangt er maar van af welke waarde je daar als mens aan toekent. Het begon er ooit mee dat mensen het gezeul met goederen onhandig begonnen te vinden. Prima dat je een mud aardappelen kunt ruilen voor een lap stof vice versa, maar niet iedereen heeft een mud aardappelen bij zich en niet iedereen heeft lappen stof om te ruilen. Ruilhandel is dus nogal omslachtig en onhandig. Handiger is het uitwisselen van briefjes of muntjes die symbool staan voor de waarde van een zak aardappelen of een lap stof. Goud en zilver blijken zeer geschikt te zijn om muntjes van te maken. Maar ja… dat is op den duur weer niet zo handig voor kleine transacties. Zo kwam ooit iemand eens op het idee een bepaalde waarde op de muntjes en papiertjes te zetten. Dat gaf meer mogelijkheden. Op die manier kon je zelfs de waarde van een heel kleine hoeveelheid zilver, goud of koper op een muntje zetten: een cent! Tot ook dat systeem niet langer aan de behoefte van mensen voldeed en er voortaan gewoon door een groepje hotemetoten alleen nog afgesproken waarden op munten en biljetten kwamen te staan. En sinds de bitcoin zijn stoffelijke munten en bankbiljetten weer ingeruild voor cijfertjes op een beeldscherm. Geld heeft nu een waarde die louter nog op afspraken berust. Er staat niets anders tegenover. Het hele geldsysteem is nu een systeem van afspraken tussen mensen. Het gevolg is dat het hele systeem in elkaar kan klappen of als een luchtbel uit elkaar kan spatten wanneer mensen besluiten om gemaakte afspraken aan hun menselijke laarzen te lappen.
De overheid raad ons aan om voorbereid te zijn op rampen die hopelijk nooit over ons zullen komen, maar dat weet je dus nooit. Stel de stroom valt uit. Niet voor een paar uur, maar voor langere tijd. Wat heb je dan aan geld dat je alleen op je beeldscherm ziet staan in leuke cijfertjes? Je hebt honger en wilt graag een paar aardappelen kopen. Waarmee ga je betalen? Met virtueel geld? Met virtueel geld kun je alleen nog virtuele aardappelen kopen, maar die stillen jouw honger niet.
In vooroorlogs Duitsland kon je met bankbiljetten je gat afvegen, doordat de op die biljetten afgedrukte waarden gewoon nergens meer voor stonden. Anders gezegd: gewoon toiletpapier was ‘duurder’. Kan zoiets ook in Nederland gebeuren. Ja. Dat kan. Maar wees niet bang: waarschijnlijk ga je het niet meemaken. Maar zeg nooit ‘nooit’.
(Wordt vervolgd)
Geef een reactie