Van alle dieren is de mens wereldkampioen in het toekennen van betekenis aan de eigen werkelijkheid. En tegelijk levert die briljante kampioen broddelwerk. Concreet: waarom gedragen mensen zich zo vaak inconsequent? Voorbeelden?
Veel culturen en religies kennen de gulden regel: behandel anderen zoals jij zelf behandeld wilt worden. Desalniettemin dienen medemensen als bron van winst, via hun arbeid en levensbehoeften.
Of, radicaler, men lost conflicten op met dodelijk geweld. Niks gulden regel. Nog zoiets. Nederland hoort bij de West-Europese kampioenen betekenisgeving die in een paar eeuwen tijd de wereld de betekenis hebben toegekend van ‘geglobaliseerde samenleving’. Dat heeft ons land welvaart gebracht, en anderen kolonialisme, slavernij, armoede, migratie, plus de ellende van de klimaatcrisis.
Onze nieuwe populistisch-nationalistische regering, met de agro-lobby en VVD voorop, wil wel blijven verdienen aan de wereld. Maar verder wil ze de luiken sluiten. Excuusbetalingen voor kolonialisme en slavernij? ‘Moeilijk, moeilijk…’. Ontwikkelingshulp? ‘Afschaffen!’. Migranten? ‘Een crisis!’. Klimaat? ‘Een crisis?’. Waarom is er zoveel ruimte voor broddelwerk?
Allereerst: het briljante vermogen om alles van betekenis te voorzien maakt het ook mogelijk inconsequenties te normaliseren. Dan kun je oorlogen rechtvaardig noemen. Of beweren dat wij nu geen slaven houden. Of topondernemers de vele miljoenen laten verdienen die echt niet in de zak van hun doodshemd passen.
Verder zit het in een speciale toepassing van het betekenis produceren, namelijk dat sommige mensen een exclusieve machtspositie krijgen. Veel machthebbers leggen vervolgens hun eigen betekenisgeving op, inconsequenties inbegrepen. Zo bepalen ze het gedrag van anderen.
Hoe hiermee om te gaan? Kijk bewust als betekenisgever naar al dat betekenis geven. Als je ziet hoe mensen spelen met alternatieve betekenissen, word je je bewust van je eigen spelkeuzes. En kijk je ook nog eens kritisch naar broddelaars.
