Het valt me de laatste tijd op dat de mainstream media niet meer (zo vaak) beschuldigd worden van het brengen van fakenieuws. Misschien dat populistische Tweede Kamerleden daar de hand in hebben gehad, ze zijn populair bij deze media. Deze politici pretenderen de waarheid in pacht te hebben met hun gedraai en gekonkel en dan is het natuurlijk ongewenst dat het medium waarin (waarop) zij verschijnen de brenger van fakenieuws zou zijn. Dan zijn ze zelf ook fake.
Aan de andere kant valt het me op dat het NOS-Journaal meer onderzoek lijkt te doen naar de achtergronden van nieuws. Menigmaal hoor ik de nieuwslezer zeggen dat ‘zoals uit onderzoek van het Journaal blijkt’ dat en dat aan de gang is. Dat is goed, journalisten moeten kunnen duiden. De achterkant opzoeken. Vroeger had je op TV ‘De achterkant van het gelijk’, ik meen van Marcel van Dam. Daar werden stellingen geponeerd die ook onderuit gehaald konden worden. Het gelijk bleek anders. Filosofen zijn daar ook goed in.
Met mijn vriendin, de kleindochter van zeevisser Thijmen, zoek ik de laatste tijd ook de achterkant van het gelijk op. Ik vertel haar dan een verhaal over mijn belevenissen- die in de praktijk ook gestaafd worden, bijvoorbeeld dat ik een tijdje heel vroeger in een auto heb geslapen omdat ik dakloos was. Ik kan het merk en de kleur van de auto noemen. Maar is het waar? Dat analyseren we tot we al of niet tot waarheidsvinding komen. Het heeft te maken met geloof in wat de ander zegt. En met perceptie van de verteller.
Zo vertelde ik haar laatst dat mijn zus als meisje samen met mijn vader op de fiets door bossen en over landweggetjes van Beekbergen naar Rotterdam reed. Decennia terug toch een hele ervaring. We diepten die tocht ook uit, spraken over de goede band tussen mijn vader en zus, tot ik deze week, toen ik samen met de kleindochter van Thijmen bij haar een bakkie ging doen, dat verhaal aan mijn zus vertelde. Toen bleek dat mijn vader haar advies had gegeven over de te maken tocht en zij in haar eentje naar Rotterdam fietste.
Als journalist moet je ervoor waken niet in het pak gehesen te worden. Fake hoort niet in het woordenboek van een journalist thuis. Of het onderwerp moet fake zijn, maar dan moet je er nog waar over schrijven. Een befaamd geval van fake, eigenlijk oplichting, was dat van een journalist van het Rotterdams Nieuwsblad die breedvoerig een vergadering van bewoners van het Oude Westen beschreef in zijn krant. Een fraai staaltje journalistiek maar de hele vergadering in Odeon was op het laatste moment afgeblazen. Maar dat wist hij niet toen hij lekker thuiszat.
Als politieverslaggever moest ik kunnen bouwen op bronnen en informanten. Eén bron is geen bron. Toch ben ik ook weleens in het pak gehesen door lieden die een functionaris beschuldigden van corruptie. De waarheid had een andere achterkant. Gelukkig was het aangerichte leed te herstellen.
Na soms een jaar van onderzoek werden mijn- en de bevindingen van mijn collega politieverslaggever, in de dagbladen waar ik voor werkte, gepubliceerd. Dat was nooit een prettige bevalling. We hadden de feiten tegen het licht gehouden, elkaar bevraagd en overhoord, onze twijfel uitgesproken, de tekst voorgelegd aan deskundigen, hoor- en wederhoor gepleegd en toch kon het zomaar gebeuren dat onze speurtocht naar de waarheid niet strookte met de waarheid. Omdat alles voortdurend in beweging is en anders wordt. En een verhaal nooit klaar is.
Moedig voorwaarts!
BIJSLUITER: het lezen van deze columns kan leiden tot groot geestelijk ongemak, woedeaanvallen, depressies, onbeheerst gedrag, angstaanvallen, maagzuur, zweten, ongeloof, twijfel aan eenieder, straatvrees, lange tenen en het geloof in het eigen gelijk. Bij de lezers. Scheldpartijen en een onbedwingbare drang om te reageren zijn waargenomen. Sommigen willen mij corrigeren. Of bedanken. Of prijzen. De drang om in verzet te komen is waargenomen, het abonnement op te zeggen. Sommigen besluiten de krant niet meer te lezen, of te boycotten. Er kwaad over te spreken. Te janken of te vloeken. De straat op te gaan om te demonstreren maar niet weten waartegen. Het boeddhisme de rug toe te keren. Of aan de drugs te gaan. En zo gaat het maar door.