Op 26 augustus 2026 raasde een catastrofale keten van gletsjerinstortingen en puinstromen vanuit de hoge Himalaya naar beneden; daarbij kwam een muur van rotsen, ijs, modder en water vrij die valleien, dorpen en infrastructuur in West-Tibet en Noord-Nepal verwoestte en tegelijkertijd de Kyidong-grensovergang (སྐྱིད་གྲོང་།) op de grens tussen Nepal en Tibet volledig wegvaagde. De ramp eiste honderden levens en liet vele mensen vermist achter in Nepal en Tibet, terwijl China’s belangrijkste handelspoort naar Zuid-Azië in enkele minuten tijd in puin werd gelegd.
Decennialang vormde de Chinese slogan rending shengtian 人定胜天 (“menselijke vastberadenheid kan de natuur overwinnen”) de rechtvaardiging voor grootschalige infrastructuur- en ontwikkelingsprojecten in Tibet en China, gericht op het bedwingen van uitdagend terrein en het verwerven van controle over de omgeving. De recente overstromingen in Tibet en Nepal hebben echter de grenzen – en soms het catastrofale falen – van dit ontwikkelingsmodel blootgelegd. Terwijl de wereld discussieert over de vraag of klimaatverandering dan wel een geologische gebeurtenis de oorzaak was, heeft deze ramp duidelijk gemaakt dat de natuur zelfs de meest ambitieuze en kapitaalkrachtige ontwikkelingsinitiatieven kan dwarsbomen en tenietdoen.
In tegenstelling tot het model van Peking erkennen Tibetaanse gemeenschappen op het hoogland al eeuwenlang het belang van zorgzaam beheer van het milieu en het onderhouden van een symbiotische relatie met het landschap en de natuurlijke hulpbronnen van Tibet. Dit veerkrachtige en duurzame model werd door de Chinese bezetting van Tibet tenietgedaan. Met de bezetting werd de ideologie van Peking opgelegd – de opvatting dat de mens de natuur kan beheersen – en al snel volgde een grootschalige, meedogenloze uitbreiding van de infrastructuur over het Tibetaanse hoogland; dit heeft in veel opzichten het kwetsbare ecosysteem van het Tibetaans Plateau ontregeld en de kans op frequentere en ernstigere natuurrampen vergroot.
De overstromingen in het grensgebied van Nepal en Tibet vormen een tragische herinnering aan de enorme kracht van de Himalaya om de natuurelementen te ontketenen, en aan het belang om deze elementen te beheersen en ermee om te gaan op een wijze die de ecologische veerkracht en duurzaamheid bevordert. In tegenstelling tot de ’top-down’-benadering van Peking bieden eeuwen van Tibetaans natuurbeheer op lokaal niveau een alternatief en positief model voor het beheer van milieurisico’s; een model dat China dringend ter harte moet nemen.
China’s ‘de mens overwint de natuur’-model (人定胜天) vergroot de milieurisico’s in Tibet en de bredere regio
Geworteld in de maoïstische leus “de mens moet de natuur overwinnen” (人定胜天), beschouwt dit wereldbeeld het Tibetaans Hoogland niet als een kwetsbaar ecosysteem op grote hoogte of als een heilig landschap, maar als een grensgebied dat onderworpen, technisch aangepast en in de moderne Chinese staat geïntegreerd moet worden. Sinds de jaren vijftig – en in versneld tempo na 2000 – heeft Peking enorme middelen geïnvesteerd in ingrijpende infrastructuurprojecten. De spoorlijn tussen Golmud en Lhasa, voltooid in 2006 en later doorgetrokken naar Shigatse, doorkruist de permafrost en hoge bergpassen van het hoogland via 36 tunnels (zeven op het traject Golmud-Lhasa en 29 op het traject Lhasa-Shigatse). Wegennetwerken doorkruisen inmiddels de regio, terwijl honderden waterkrachtdammen de bovenlopen van Azië’s grote rivieren benutten. Er is een sterke toename van luchthavens, hoogspanningslijnen, mijnbouwinstallaties en stedelijke uitdijing. Hoewel deze projecten officieel worden gepresenteerd als maatregelen voor armoedebestrijding, modernisering, nationale veiligheid en milieubescherming, dienen ze in werkelijkheid om de politieke controle te verstevigen, de winning van grondstoffen te vergemakkelijken en de traditionele Tibetaanse levenswijze te veranderen. Bovendien brengen ze aanzienlijke milieurisico’s met zich mee voor landen die stroomafwaarts liggen.
De milieukosten van de infrastructuurprojecten in Peking zijn aanzienlijk. Bouwactiviteiten verstoren kwetsbare ecosystemen in de Alpen, versnellen het smelten van de permafrost en vergroten het risico op aardverschuivingen, gletsjerinstortingen en overstromingen door het doorbreken van gletsjermeren. Cultureel gezien heeft de omvang van de veranderingen de Tibetaanse wijsheid, die van oudsher de harmonie met de natuur benadrukte, gemarginaliseerd. In tegenstelling tot de traditionele Tibetaanse kennissystemen, opereert de Chinese partijstaat vanuit de diepgewortelde overtuiging dat technologie en staatsmacht de natuur kunnen en moeten domineren. In Tibet blijft deze ideologie een van de meest intensieve infrastructuurprojecten ter wereld vormgeven, met blijvende gevolgen voor zowel het landschap als de Tibetanen die er wonen.
De reikwijdte van China’s ethos van ren ding sheng tian (de mens die de natuur overwint) reikt tot buiten de eigen landsgrenzen en vergroot de risico’s voor het bredere ecosysteem van de Himalaya. De directe omgeving van de Langtang Lirung in Nepal is hier een treffend voorbeeld van; het gebied is uitgegroeid tot een zone voor grootschalige waterkrachtontwikkeling, waarbij Chinese bedrijven worden ingeschakeld vanwege hun technische expertise. In de corridor Rasuwa-Bhotekoshi-Trishuli worden diverse waterkrachtprojecten gerealiseerd en wordt op grote schaal aan tunnelbouw gedaan. De miljarden kostende spoorlijn tussen China en Nepal (ook wel de Kyidong-Kathmandu-spoorlijn genoemd), een project in het kader van China’s ‘Belt and Road’-initiatief, is ontworpen om dwars door de bergketens van de Himalaya te lopen. Volgens de Nepali Times, die verwijst naar een Chinees haalbaarheidsonderzoek in een voorstadium, zal het traject via een uitgebreid tunnelstelsel onder het Nepalese Nationaal Park Langtang door lopen om Kyidong met Kathmandu te verbinden. In het licht van de overstromingen in het grensgebied tussen Nepal en Tibet zouden deskundigen kritische vragen moeten stellen over de risico’s van een dergelijk ambitieus en ingrijpend project, maar de eisen van het Chinese ontwikkelingsmodel zullen eventuele zorgen helaas waarschijnlijk overstemmen.
Terwijl de wereld nog bekomen moet van de schok van de recente overstroming in het grensgebied van Nepal en Tibet, kondigde China op 31 augustus aan dat de waterkrachtcentrale Shuangjiangkou officieel in gebruik is genomen. Dit megaproject, dat wordt aangeprezen als de hoogste dam ter wereld, is gebouwd in de rivier de Gyalmo Ngulchu (Dadu) in Barkham, Sichuan. De systemische risico’s van deze infrastructuurketen kwamen op dramatische wijze aan het licht op 11 november 2025, toen het instorten van de 758 meter lange vrijdragende Red Flag-brug (Hongqi-brug) wereldwijd het nieuws haalde. De instorting werd veroorzaakt door aardverschuivingen, die op hun beurt werden uitgelokt door de wateropstuwing in het Shuangjiangkou-stuwmeer – de vijfde dam in een enorme reeks van 28 geplande dammen in de Gyalmo Ngulchu.
Tibetaans beheer biedt een dringend en betrouwbaar alternatief
Traditioneel gezien functioneerde het Tibetaanse beheer van het plateau als een vorm van ‘levende infrastructuur’, een zeer geavanceerd, gedecentraliseerd systeem van hulpbronnenbeheer dat het landschap beheerde zonder de noodzaak van ingrijpende fysieke barrières. Eeuwenlang handhaafden nomadische herders en kloostergemeenschappen het delicate ecologische evenwicht van het plateau door middel van flexibele, mobiele systemen van rotatiebegrazing in plaats van permanente verdelingen. Door kuddes jaks en schapen seizoensgebonden te verplaatsen, voorkwamen ze bodemverdichting, beluchtten ze de aarde en lieten ze graslanden op natuurlijke wijze regenereren. Waterbronnen en bossen werden beschermd door heilige benamingen als neri (heilige berg), die functioneerden als cultureel afgedwongen beschermde zones. Deze harmonieuze aanpak beschermde de bronnen van de belangrijkste rivieren van Azië en onderhield de graslanden zonder de inzet van ingrijpende betonconstructies, waarmee werd bewezen dat ecologische stabiliteit afhangt van samenwerking met de natuurlijke geografie in plaats van te proberen deze in te perken.
In schril contrast daarmee beschouwt de Chinese staatsaanpak het plateau als een canvas voor snelle infrastructuurprojecten die dit delicate ecosysteem fysiek kapot maken. Onder het mom van modernisering en ‘ecologische migratie’ heeft Peking geprobeerd het landschap te veroveren door middel van megadammen, uitgebreide hekwerken, tunnels door bergen voor wegen en spoorwegen, en het bouwen van statische betonnen grensverdedigingsnederzettingen die ‘Xiaokang-dorpen’ worden genoemd. Door nomadische herders van hun traditionele weilanden te verdrijven en ze op te sluiten in vaste woonkolonies, heeft de staat een zeer succesvol systeem van mobiel landbeheer vervangen door strenge fysieke en economische grenzen. De resultaten zijn ecologisch rampzalig geweest: de verplaatsing van honderdduizenden herders en het beperken van de verplaatsingen van vee door middel van hekwerken hebben plaatselijke bodemerosie en woestijnvorming veroorzaakt, terwijl enorme technische projecten zoals het waterkrachtstation Shuangjiangkou en de uitgebreide tunnelbouw voor spoorwegen in de Himalaya de hydrologische stromingen verstoren en verwoestende aardverschuivingen veroorzaken, zoals geïllustreerd door de dramatische ineenstorting van de Rode Vlagbrug. Deze hardhandige afhankelijkheid van constructie boven ecologische wijsheid laat zien hoe top-down infrastructuurprojecten een mondiaal cruciale omgeving snel kunnen destabiliseren.
Temidden van het wereldwijde debat over de oorzaken van de overstroming kwam China’s verklaring – dat de ramp werd veroorzaakt door de opwarming van de aarde, gepaard gaand met de toezegging om “samen met Nepal en de rest van de internationale gemeenschap de samenwerking te versterken en de negatieve gevolgen van klimaatverandering te voorkomen en te beperken” – voor velen wellicht als een verrassing. Dit betekent echter niet dat Peking de bouw van dammen en infrastructuur op het Tibetaans Plateau zal staken. Het wijst er eerder op dat deze projecten voortaan zullen worden gepresenteerd als noodzakelijke maatregelen in de strijd tegen klimaatverandering. Dit narratief van klimaatmitigatie vormt zelfs de rechtvaardiging voor de aanleg van een reeks dammen aan de oostelijke rand van het Tibetaans Plateau; ogenschijnlijk bedoeld om de bevolking in het Chinese binnenland stroomafwaarts te beschermen, maar tegelijkertijd een risico vormend voor Tibetaanse gemeenschappen die op hoger gelegen gebieden wonen. Ook de geplande Medog-dam in de rivier de Yarlung Tsangpo (Brahmaputra) – die naar verwachting de grootste ter wereld zal worden – zou in de toekomst kunnen worden gepresenteerd als een project voor klimaatbestendigheid binnen Pekings visie van een “gemeenschap met een gedeelde toekomst voor de mensheid”, zogenaamd bedoeld om landen stroomafwaarts te beschermen.
Het alternatief voor China’s rigoureuze model (人定胜天) – waarbij de mens de natuur naar zijn hand zet – is het Tibetaanse beheer van het land op lokaal niveau. Dit model heeft zich door de eeuwen heen bewezen als een succesvolle manier om de duurzaamheid en ecologische veerkracht te vergroten, terwijl tegelijkertijd de voordelen van het Tibetaanse ecosysteem en de natuurlijke hulpbronnen worden benut. De verwoestende overstromingen van vorige week vormen een tragische herinnering aan het feit dat de milieurisico’s in de Himalaya-regio alleen maar toenemen. Ook onderstreept dit hoe belangrijk het is dat China zijn ontwikkelingsbeleid voor het hoogland en de gehele regio bijstuurt. Peking hoeft slechts naar het beproefde Tibetaanse model te kijken om de milieurisico’s te beperken en een duurzaam gebruik van de Tibetaanse hulpbronnen te waarborgen. De internationale gemeenschap – en met name de landen in de regio – moet er bij China op aandringen de aanpak te wijzigen, de transparantie te vergroten en de bescheidenheid op te brengen om samen te werken met Tibetaanse gemeenschappen en andere gemeenschappen in de Himalaya. Zij beschikken immers over de kennis om om te gaan met de enorme krachten van het Himalaya-landschap. Zoals de gebeurtenissen van 26 augustus aantonen, is deze oproep urgenter dan ooit.
Geef een reactie