Een ode aan de LHBTQIA+-gemeenschap in de hoofdstad
Deze zomer, tijdens WorldPride 2026 opent De Nieuwe Kerk Amsterdam Queer Amsterdam, de roze stad (donderdag 9 juli 2026 t/m zondag 4 april 2027). Een grote tentoonstelling over de veelbewogen en bijzondere geschiedenis van de Amsterdamse LHBTQIA+-gemeenschap. Een cultuurhistorisch verhaal over liefde, uitsluiting, moed, strijd en vrijheid, verteld op een plek die ooit het toneel was van kerkelijke leer en uitsluiting.
De Nieuwe Kerk maakt de tentoonstelling nu samen met de LHBTQIA+-gemeenschap omdat het 25 jaar geleden is dat het burgerlijk huwelijk werd opengesteld voor iedereen. Amsterdam was wereldwijd koploper. Ook vieren we dat Pride Amsterdam 30 jaar bestaat en COC 80 jaar geleden werd opgericht. Tegelijkertijd laat de tentoonstelling zien dat verworven vrijheden kwetsbaar zijn; een groot deel van de gemeenschap heeft vandaag de dag (nog altijd) te maken met discriminatie en geweld.
Queer Amsterdam is zowel een terugblik als een eerbetoon aan alle generaties die zich hebben ingezet en inzetten voor gelijkheid en vrijheid om te kunnen zijn wie je bent. De tentoonstelling wordt ontworpen door Maison the Faux, het internationaal gerenommeerde bureau dat bekend staat om hun innovatieve en conceptuele aanpak. Tomás Syder-Queiroz tekent voor de grafische vormgeving.
Queer Amsterdam is dé tentoonstelling van WorldPride 2026. De Nieuwe Kerk werkt samen met IHLIA, dé Nederlandse erfgoedorganisatie met de omvangrijkste LHBTQIA+-collectie van Europa, en tal van organisaties, musea, archieven, deskundigen, kunstenaars en privécollecties. Nauw betrokken zijn ook COC Nederland en COC Amsterdam. Sinds 2023 zijn zij partners van de kerk voor de jaarlijkse Pride Talk.
De Amsterdamse queergeschiedenis is op veel manieren met De Nieuwe Kerk verbonden. Terwijl kerkelijke leer en vrijheid van partnerkeuze door de eeuwen heen niet zelden elkaars tegenpolen waren. Toch was juist dit kerkgebouw het toneel van een bijzondere gebeurtenis. Toen Hilletje Jans en Willem Adriaens in 1632 met elkaar trouwden, terwijl Hilletje niet op de hoogte was van Willems ware identiteit. Die van Barbara Adriaens. Als even later het geheim uit komt, wordt het huwelijk ontbonden. Willem wordt verbannen uit de hoofdstad.
Queer Amsterdam, de roze stad
Met juist deze huwelijksscène opent De Nieuwe Kerk de tentoonstelling die is opgezet als een reis door de tijd. Naast de chronologische verhaallijn zijn er thematische verdiepingen die specifieke aspecten van queer leven belichten. Het thema ‘verborgen liefde en hartstocht’ laat zien hoe mensen eeuwenlang relaties en intimiteit vormgaven in het geheim, van historische ‘kruysplaatsen’ (waar het woord cruisen vandaan komt) tot innige vriendschappen en geheime codes om beschikbaarheid en interesse duidelijk te maken. Eind 19de en begin 20ste eeuw stapt de gemeenschap ‘uit de schaduw’ en ontstaat er met de oprichting van het COC voorzichtig een basis voor een collectief bestaan. Het thema ‘strijd voor gelijkwaardigheid’ laat zien dat emancipatie niet vanzelf komt, maar het resultaat is van strijd. In ‘een verloren generatie’ staat de aidsepidemie centraal, met verhalen over verlies, angst, solidariteit en collectieve zorg. Andere thema’s belichten onder meer de reputatie van Amsterdam als Gay Capital van de wereld, het iconische uitgaansleven met al haar vrijplaatsen, ervaringen en verhalen van transgender pioniers en intersekse personen. Het slot van de tentoonstelling brengt het verleden, heden en de toekomst samen in een symbolisch moment van verbondenheid en inclusie.
De tentoonstelling toont kunst, objecten, verhalen en archiefmateriaal, om zowel de bekende als minder bekende geschiedenis van de gemeenschap zichtbaar te maken. Queer Amsterdam stelt en beantwoordt vragen die binnen en buiten de community leven. Bezoekers worden uitgenodigd om bondgenoot te zijn en bij te dragen aan een meer rechtvaardige en inclusieve samenleving.
Nederland liep voorop
Dit jaar is het 25 jaar geleden dat het burgerlijk huwelijk geen exclusieve heteroseksuele aangelegenheid meer was. Nadat een Kamermeerderheid in december 2000 voor stemde, werd Amsterdam de eerste stad ter wereld waar een burgemeester de eerste mannen- en vrouwenstellen officieel en feestelijk in de echt verbond. Nederland liep voorop. Reden voor de internationale WorldPride-organisatie om dit jaar Amsterdam uit te kiezen. Reden voor De Nieuwe Kerk om samen met de community een tentoonstelling over de Amsterdamse LHBTQIA+-gemeenschap te maken. Tegelijkertijd zijn er te vaak berichten, signalen en soms gewoonweg gruwelijke mishandelingen die laten zien dat de bevochten vooruitgang relatief is. Wat is trouwen dan waard als je niet hand-in-hand over straat durft?
Van vervolging tot pride
Queer is van alle tijden, maar ons verhaal begint in het 17de-eeuwse Amsterdam. De tijd waarin het Koninklijk Paleis nog Stadhuis is. Uit bronnen weten we dat de openbare ruimtes (zoals de galerij) diende als geheime ontmoetingsplek waar stiekem werd geflirt en partners elkaar vonden. Vandaag de dag zouden we zeggen dat het een ‘cruising zone’ was. Ook in de naastgelegen kerk vonden geheime ontmoetingen plaats. Van klagende dominees uit die tijd weten we dat ze zich stoorden aan geroezemoes achter de pilaren. Te midden van diezelfde pilaren is straks Queer Amsterdam te zien. Gelegen aan de Dam. Waar in de 18de eeuw mensen veroordeeld werden omdat zij niet voldeden aan de heteroseksuele (of kerkelijke) moraal. Zij vonden hier hun vonnis, van de doodstraf en lijfstraffen tot opsluiting in het Rasp- of Spinhuis. Maar ook de plek waar André van Duin de prestigieuze Nationale 4 mei-toespraak (2021) hield. Over waarom hij normaal gesproken juist herdenkt bij het Homomonument op de Westermarkt; vrijheid is niet vanzelfsprekend.
Geef een reactie