Eye presenteert tentoonstelling Eye(s) Open

Nieuwe perspectieven op koloniaal filmerfgoed

In de tentoonstelling Eye(s) Open – Nieuwe perspectieven op koloniaal filmerfgoed gaan elf kunstenaars in dialoog met Eyes deelcollectie van zo’n 2.000 koloniale films afkomstig uit voormalig bezette gebieden in Indonesië, Suriname en de Antillen. Zij maakten tien nieuwe werken gebaseerd op deze films. Daarmee leggen ze koloniale structuren en praktijken bloot en bevragen ze de rol van de camera in het bestendigen van macht.

Wie om zich heen kijkt, ziet nog altijd de sporen van het koloniale verleden van Nederland. Dat verleden manifesteert zich in alledaagse dingen: in het rubber van onze autobanden, in de hagelslag op onze boterhammen. Maar ook ons visuele geheugen is ermee doordrenkt. In het archief van Eye bevinden zich films uit de koloniale tijd die getuigen van deze geschiedenis. Het zijn beelden van gebieden zoals die werden gezien en vastgelegd door de bezetter: tijdsdocumenten die, vanuit een eurocentrische blik, bijdroegen aan het in stand houden van een onderdrukkend systeem.

Eye beheert zijn enorme internationale filmcollectie als een ‘Levend Archief’ dat open staat voor hergebruik en nieuwe interpretaties door makers, denkers en onderzoekers. In het verleden kwamen hier films uit voort zoals Ze noemen me baboe (2019) en Mama Sranan (2023) en de Eye-tentoonstelling Péter Forgácz – Sluimerend vuur (2013). In de visie van Eye is de filmgeschiedenis nooit af, maar altijd in beweging door nieuwe, aanvullende perspectieven.

Andere ogen

In 2023 publiceerde Eye een open call voor een artist-in-residence positie, waarop ruim 80 makers wereldwijd reageerden. Opvallend was de grote interesse in de deelcollecties uit de voormalig bezette gebieden in Indonesië, Suriname en de Antillen. Eye besloot daarom bij wijze van pilot om niet één, maar tien projecten te ondersteunen, om zo met ‘andere ogen’ naar dit deel van de Eye-collectie te kunnen kijken en bezoekers in een kunsttentoonstelling een rijke caleidoscoop van nieuwe perspectieven en invalshoeken te kunnen bieden, die aanzet tot dialoog.

Bregtje van der Haak, directeur Eye Filmmuseum: ‘Het is van belang om de Eye-collectie te blijven bevragen. Wie had in het verleden een camera en wie niet? Hoe maken we als filmarchief ook zichtbaar wat er niet is? En hoe maken we de collectie rijker en toegankelijker voor iedereen? Dit zijn geen abstracte, maar uiterst concrete vragen: ze bepalen hoe wij onze gedeelde geschiedenis kunnen begrijpen.’

Voor Eye(s) Open werkt Eye samen met gastcurator Hicham Khalidi, directeur van de Jan van Eyck Academie in Maastricht. Volgens hem schuilt de kracht van deze tentoonstelling in de diversiteit van de betrokken makers – qua achtergrond en discipline, maar ook wat betreft de wijd uiteenlopende manieren waarop zij de bestaande beelden een nieuwe lading geven.

De tentoonstelling Eye(s) Open gaat gepaard met een publicatie waarin de perspectieven van de elf kunstenaars worden samengebracht en waarin zowel artistieke als wetenschappelijke bijdragen reflecteren op een gewelddadige geschiedenis en de doorwerking daarvan in het heden. Ook geeft deze publicatie een aanzet tot nieuw onderzoek naar mogelijke samenwerkingen met lokale Indonesische archieven.