Boeken – ‘David Hume is dood’

Vandaag is het 250 jaar geleden dat Schotse filosoof en geschiedschrijver David Hume overleed, een van de invloedrijkste filosofen van de achttiende eeuw. Zijn dood kwam niet onverwacht. Hume was al geruime tijd ernstig ziek en wist dat hij niet lang meer te leven had.

Toch werd juist zijn sterven met buitengewone belangstelling gevolgd. Hume stond bekend als scepticus en criticus van religie. Tegenstanders wachtten bijna op het moment waarop hij, met de dood voor ogen, zijn opvattingen zou herzien.

Dat gebeurde niet. Hume bleef tot het einde opvallend kalm en opgewekt en hield vast aan de overtuigingen die hem tijdens zijn leven zoveel bewondering én weerstand hadden opgeleverd. Daarmee was de discussie allerminst afgelopen. Integendeel: na zijn dood ontstond een felle strijd over de vraag wat voor mens en denker hier eigenlijk gestorven was.

Zijn vriend Adam Smith schreef kort daarna:

‘Al met al heb ik hem, bij leven en na zijn dood, altijd beschouwd als iemand die het ideaal van een volmaakt wijs en deugdzaam mens, zo dicht benadert als de menselijke natuur met al haar zwakheden toestaat.’

Niet iedereen kon zich in dat oordeel vinden. De schrijver Samuel Jackson Pratt opende zijn verdediging van Hume in 1777 zelfs met de uitroep:

‘David Hume is dood! Nooit eerder werden de pijlers van de orthodoxie zo zeer aan het wankelen gebracht als nu door deze gebeurtenis.’

Hume was niet alleen de auteur van omvangrijke filosofische werken. Juist in zijn essays toont hij hoe breed zijn belangstelling was en hoe scherp hij kon schrijven.

Essays en verhandelingen brengt een aantal van zijn bekendste teksten bijeen, over onderwerpen die uiteenlopen van kennis en oorzakelijkheid tot religie, zelfmoord en de onsterfelijkheid van de ziel.

Een toegankelijke manier om kennis te maken met een filosoof die vrijwel niets als vanzelfsprekend aannam.

David Hume (1711-1776) was een Schotse filosoof en geschiedschrijver uit de tijd van de Verlichting. Hij was een van de belangrijkste empiristische filosofen, maar bovenal een veelzijdig auteur. In de loop van de jaren schreef hij essays over uiteenlopende onderwerpen die hij kort voor zijn dood bijeenbracht in een definitieve verzameling Essays & Verhandelingen.

Deze uitgave opent met een korte autobiografie, gevolgd door geselecteerde essays die een overzicht geven van het gehele en veelzijdige filosofische oeuvre van Hume. Essays over levenskunst, causaliteit, moraal, kunst en politiek, maar ook over zelfdoding en de onsterfelijkheid van de ziel. De laatste twee essays, postuum gepubliceerd, zorgden destijds voor enorme ophef.