Een wereld in chaos. ‘Absurd wat nu gebeurt! Niet normaal!’. Typerend voor chaos is het gebrek aan duiding. Zelfs kwaliteitsmedia zijn niet in staat afdoende uit te leggen wat er aan de hand is. Ja, dat het complex is. Desondanks wordt het chaotische steeds normaler. ‘Die dingen gebeuren nu eenmaal, het hoort erbij’ is een herhaald denkschema. Absurde chaos wordt absurd normaal.
Leiders die de chaos veroorzaken, dragen met hun uitlatingen bij aan de verwarring èn de normalisering. Hun verklaringen verklaren niets. Door elke dag iets anders te beweren, is Trump kampioen in het aanrichten van onduidelijkheid. Zijn planning lijkt hooguit te reiken tot het volgende perscontact. En dan komt hij nog vaak met fake news. ‘De oorlog is bijna voorbij’. Hij confronteert zichzelf zodoende voortdurend met onbedoelde gevolgen – die weer om zijn geïmproviseerde reactie vragen. Intussen zorgt hij wel van dag tot dag voor de normalisering van absurde verwarring.
Chaos is eigen aan oorlog. Partijen gebruiken ongelimiteerd geweld om een conflict te beslechten. Dat buitensporige schade ontstaat, is plots geen probleem meer. Toch staat alle vernietiging haaks op het respect voor het mensenleven en voor de regels van economisch gedrag. Terwijl in vredestijd medici alles doen om een mensenleven te rekken en te redden, sterven militairen en burgers alsof het vanzelf spreekt. Oneconomische vernietiging van kapitaalgoederen wordt in oorlogstijd zomaar ineens acceptabel. Het absurde wordt letterlijk doodnormaal.
Vreedzame tijden vertonen net zo goed normalisering van absurde omstandigheden. Inconsequent gedrag komt zo vaak voor dat het geluidloos voor normaal wordt aangezien. Voorbeelden te over.
In het kapitalistische economische systeem levert de overdracht van een artikel of het verlenen van een dienst geld op. Winst is het verschil tussen kosten en prijs. Zelfs als naastenliefde een kernwaarde is, kan de naaste zonder enige discussie ‘bron van winst’ zijn. Transacties horen erbij. Immers, iedereen moet kunnen leven. Maar het wordt absurd als de winst zo groot is dat de ontvanger duizenden levens nodig zou hebben om het vergaarde vermogen te besteden. Ergens onderweg naar die rijkdom moeten andere mensen teveel hebben betaald. Niet iedereen vindt dat echter absurd.
Ander voorbeeld. Al tijden is duidelijk dat wie van een vermogen leeft, er meer op vooruit gaat dan wie voor het inkomen afhankelijk is van arbeid. Toch duurt die ongelijkheid voort en wordt ze steeds groter, alsof het om iets normaals gaat.
Of neem de klimaatcrisis. Die is wetenschappelijk aangetoond en intussen voor elk mens merkbaar. Toch kan ontkenning beleid worden, zelfs in de machtigste economie van de aarde.
Nog één voorbeeld. Rond migratie worden meningen geuit die door deskundigen al jaren geleden onderuit zijn gehaald. Toch blijven ze herhaald worden, zeker als een gemeente asielzoekers wil opnemen.
Hoe menselijk is in chaotische tijden de normalisering van het absurde? Het gaat kennelijk om slapende denkschema’s die in het cultuurrepertoire ingebed liggen. Onder passende omstandigheden worden ze gewekt. Dat gebeurt door wie aan de macht is en door de media.
Mensen staan bekend als uitzonderlijke goede toekenners van betekenis aan van alles en nog wat in hun werkelijkheid. Niettemin is het herkennen van genormaliseerde absurditeiten doorgaans teveel gevraagd. Zelfs chaotische tijden, hoewel afwijkend van het normale, leiden tot het advies ‘Wen er maar aan’. Mensen veranderen het absurde heel gemakkelijk in iets normaals.
Het menselijke is daardoor regelmatig absurd onmenselijk. Chaotische tijden maken dat pijnlijk duidelijk.
Geef een reactie