De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), Free Press Unlimited en andere organisaties bieden op 23 juni een petitie aan de Tweede Kamer aan voor effectievere bescherming tegen SLAPPs. Europese lidstaten hadden eigenlijk tot 7 mei om de Europese anti-SLAPP richtlijn om te zetten in nationale wetgeving, maar hebben deze deadline niet gehaald. Op 29 juni debatteert de Tweede Kamer over het onderwerp. Ward Wijndelds biedt de petitie namens de NVJ en het Persvrijheidsfonds aan.
Journalisten, wetenschappers en mondige burgers die misstanden aankaarten krijgen steeds vaker te maken met disproportionele juridische druk, zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation. Dit zijn langslepende en kostbare rechtszaken om te intimideren en het doelwit het zwijgen op te leggen. Vaak gebeurt dit door machtige actoren met diepe zakken.
Corine de Vries, voorzitter van het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren: ‘Het recht wordt ook in Nederland steeds vaker ingezet als drukmiddel. Niet om fouten recht te zetten, maar om journalisten te ontmoedigen en te intimideren. Dat voedt een chilling effect: artikelen die in de la blijven liggen, niet omdat ze onwaar zijn, maar omdat het juridische risico te groot gevonden wordt.’
Dat is een bedreiging voor de democratie, daarom dienen veertien, waaronder Free Unlimited, de NVJ, NDP Nieuwsmedia, de Consumentenbond, FNV, Transparancy International Nederland en Goede Doelen Nederland deze petitie in.
Ook zullen bij de petitie-overhandiging aanwezig zijn: Eric Smit, oprichter van Follow The Money en The Firewall, journalist Robert Vinkenborg, die een boek schreef waartegen recent een publicatieverbod werd geëist en Volt-raadslid Juliet Broersen, die werd aangeklaagd na uitspraken in een debat.
In april 2024 is de Europese anti-SLAPP-richtlijn aangenomen om slachtoffers van dit soort zaken beter te beschermen. Europese lidstaten hadden tot 7 mei van dit jaar om de richtlijn om te zetten in nationale wetgeving. Maar het vorige kabinet was van mening dat de bestaande Nederlandse wetgeving de meeste elementen uit de Europese Richtlijn al dekt.
Wetenschappelijk onderzoek, recente jurisprudentie, en bevindingen van de Nederlandse anti-SLAPP werkgroep, spreken dit beeld tegen en waarschuwen dat de de huidige wetgeving niet afdoende is. Afgelopen maand bleek uit een tussenvonnis in een zaak aangespannen door Greenpeace International tegen Energy Transfer in Nederland dat ook de rechter vindt dat het geldend recht op een belangrijk punt niet voldoet. De regering moet dus meer doen om tot een effectieve implementatie te komen.
De ondertekenaars eisen ten eerste dat SLAPPs expliciet genoemd worden in de wet als misbruik van recht. Ten tweede dat een rechter in een zo vroeg mogelijk stadium kan bepalen of een zaak een SLAPP is. En ten derde dat SLAPP- doelwitten de rechter kunnen vragen om volledige compensatie van hun proceskosten.
Op 29 juni debatteert de Tweede Kamer over het overnemen van de Europese Richtlijn. We hopen dat de Kamer het belang inziet van het goed implementeren van de Richtlijn. Dat is essentieel voor een weerbare, levendige democratie waarin de mensen die zich inzetten voor de rechtsstaat goed beschermd worden. Zo dragen we eraan bij dat onze democratie niet stagneert, maar bloeit. Want mondige stemmen verdienen bescherming, geen rechtszaak.
