De Raad voor de rechtspraak is zeer kritisch over het wetsvoorstel strafbaarstelling gezichtsbedekking bij demonstraties. Zo blijkt uit een onlangs verschenen wetgevingsadvies van de Raad. De voorgestelde strafbaarstelling staat op gespannen voet met het recht op demonstratie. Volgens de wetgever gaat het om een gerechtvaardigde inbreuk op het demonstratierecht. De Raad vindt dat dit onvoldoende uit de toelichting blijkt en adviseert de minister het huidige wetsvoorstel zo niet in te dienen; of het eerst substantieel te herzien.
Ontmoedigend effect op demonstratierecht
Zo mist een deugdelijke toelichting op de noodzaak, proportionaliteit en subsidiariteit van de strafbaarstelling, aldus de Raad. De genoemde belangen voor de strafbaarstelling (veiligheidsbeleving, communicatie, escalatiepreventie, opsporing) zijn onvoldoende onderbouwd, of sluiten niet aan bij de beschermde belangen in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Ook lijken het huidig wettelijk kader en de bevoegdheden van burgemeesters al voldoende te zijn om deze risico’s te beheersen.
Verder is niet duidelijk waarom minder ingrijpende maatregelen, zoals het vragen om identiteitscontrole of het opleggen van specifieke demonstratieverboden niet volstaan. Hierdoor lijkt het huidige wetsvoorstel te ingrijpend en te algemeen. De Raad waarschuwt dat de strafbaarstelling van gezichtsbedekking bij betogingen een ontmoedigend effect kan hebben op het recht om te demonstreren, omdat mensen uit angst dan minder snel gaan deelnemen.
Knelpunten handhaving
Daarnaast voorziet de Raad moeilijkheden in de handhaving van het voorgestelde verbod. Het wetsvoorstel bevat een uitzondering voor situaties waarin gezichtsbedekking gerechtvaardigd is, bijvoorbeeld vanwege veiligheid of persoonlijke omstandigheden. Maar wat moet de politie doen als er mensen in een vreedzame demonstratie met gezichtsbedekkende kleding rondlopen? Hoe weet je als politie of iemand onderdeel uitmaakt van een uitzondering? Hoe handhaaf je dat?
Maar ook, als een demonstratie vreedzaam verloopt en er moet opgetreden worden tegen de gezichtsbedekking, escaleert de demonstratie dan niet juist vanwege het politieoptreden? In het wetsvoorstel is er onvoldoende onderbouwd dat strafrechtelijke sancties gerechtvaardigd zijn voor het dragen van gezichtsbedekking bij vreedzame demonstraties. De Raad voor de rechtspraak is niet de enige partij die kritisch is, ook politie, OM en burgemeesters hebben hun zorgen hierover geuit.
Wetgevingsadvies
Gezien al deze kritiekpunten adviseert de Raad de minister om het wetsvoorstel niet in te dienen of het in ieder geval substantieel te herzien; met een betere motivering en duidelijker criteria.
