De voorbereidingen voor de vierde ETHOS-telling dak- en thuisloosheid zijn in volle gang. Dit jaar wordt in 95 gemeenten geteld, verspreid over 11 regio’s in Nederland. Op 12 mei staan huisartsen, politie, boswachters, vakantieparken, scholen, maatschappelijk werkers, opvangorganisaties en inloophuizen klaar om de groep dak- en thuisloze mensen in kaart te brengen.
De betrokkenheid van zoveel verschillende organisaties is cruciaal om óók de minder zichtbare groep in beeld te brengen. Kansfonds zet zich in om dakloosheid uit te bannen. Daarvoor is inzicht nodig in de omvang en profielkenmerken van dak- en thuisloze mensen. Omdat dat inzicht in Nederland ontbrak, zijn Hogeschool Utrecht en Kansfonds in 2023 gestart met de ETHOS-telling.
In Nederland ontbreekt het zicht op de volledige groep dak- en thuisloze mensen. Om dit te veranderen zijn Hogeschool Utrecht en Kansfonds in 2023 gestart met een nieuwe telling volgens de ETHOS classificatie. Dit jaar vindt de derde telronde plaats. Met de ETHOS telling dak- en thuisloosheid werken we toe naar heldere en betrouwbare cijfers voor heel Nederland. En dat is hard nodig om beleid te kunnen maken gericht op het voorkomen en uitbannen van dakloosheid.
Wat is het probleem?
De afgelopen decennia is de groep dak- en thuisloze mensen veranderd. Nieuwe groepen zijn bijvoorbeeld jongeren, vrouwen, arbeidsmigranten of economisch dakloze mensen. Deze groepen worden in de huidige monitoring niet of onvoldoende meegeteld. Experts, opvangorganisaties en beleidsmakers geven aan dat de schattingen van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) slechts een deel van de werkelijke situatie weergeven. Dit is in de eerste plaats een probleem omdat dus niet duidelijk is wat de werkelijke omvang is van de groep dak- en thuisloze mensen. In de tweede plaats kent dak- en thuisloosheid vaak verschillende fases die elkaar snel kunnen opvolgen: verblijf bij vrienden, in een vakantiewoning, in de noodopvang en op straat wisselen elkaar af. Een beleid gericht op voorkomen en uitbannen van dakloosheid vraagt om een brede definitie en bijbehorende meting.
‘Het is simpelweg niet mogelijk effectief beleid te formuleren gericht op het voorkomen en uitbannen van dakloosheid, als we niet weten wat we onder dakloosheid verstaan, hoeveel mensen het betreft en wie deze mensen zijn.’
Kelly Bezema, programma-adviseur Kansfonds
De methode: tellen op basis van ETHOS
Hogeschool Utrecht maakt bij de telling gebruik van de ETHOS classificatie, die in Europa wordt gezien als de best onderbouwde en meest gezaghebbende manier om dakloosheid te meten. ETHOS staat voor ‘European Typology of Homelessness and Housing Exclusion’ en is in 2006 in Vlaanderen ontwikkeld door Prof dr. Koen Hermans van de Katholieke Universiteit (KU) Leuven. De methode gaat uit van een eendaagse telling in een gemeente of regio, een zogenoemde point-in-time-meting. Alle organisaties of mensen die in aanraking komen met dak- en thuisloze mensen vullen op de dag van de telling vragenlijsten in over mensen die vallen in de ETHOS categorieën. Naast gemeentelijke diensten en de maatschappelijke opvangorganisaties doen bijvoorbeeld ook welzijnsorganisaties, huisartsen, scholen, ervaringsdeskundigen en vrijwilligersinitiatieven mee zodat ook minder zichtbare groepen geteld worden.
Gebrek aan volwaardige huisvesting
De benadering hanteert een definitie waarbij dakloosheid wordt gezien als een gebrek aan volwaardige huisvesting. Dit omvat verschillende leefsituaties van dak- en thuisloosheid. Deze zijn:
mensen die leven in de openbare ruimte;
mensen in de noodopvang;
mensen in een tijdelijke opvang voor dakloze mensen;
mensen die uitstromen uit een instelling;
mensen in niet-conventionele woonplekken (zoals auto, kraakpand, vakantiewoning);
mensen die tijdelijk verblijven bij familie, vrienden of kennissen;
mensen met dreigende huisuitzetting.
Kansfonds en Hogeschool Utrecht werken aan opschaling en structurele inbedding van de ETHOS telling. Op dit moment is de uitvoering van ronde 4 in volle gang: 11 regio’s nemen deel aan de ETHOS telling in 2026. De resultaten worden bekendgemaakt in december 2026.
