Had ik dat van tevoren geweten…
Als kind leer je dat je iedereen hoort te groeten en hoe dat moet. Hallo, aangenaam kennis te maken, dag meneer, dag mevrouw, hoe gaat het met u, alles goed, goedemorgen, goedemiddag, goedenavond, goedenacht, welterusten, prettig voortzetting, tot ziens, adieu, au revoir, houdoe, later, vaarwel.
Beleefdheid wordt erin geramd. Je leert dat je nooit onbeleefd mag zijn, wat er ook gebeurt. Eerst voel je het zelf niet zo, groet je mensen alleen omdat het je opgedragen wordt, maar na een poosje wordt het ook in afwezigheid van je opvoeders moeilijk voor je om het groeten na te laten, en pijnlijk als mensen jou niet groeten. De opgelegde beleefdheid is geïnternaliseerd.
Wat niemand er tijdens het conditioneringsproces bij vertelt is dat er heel wat meer speelt tijdens het groetritueel dan fatsoen. Is iedereen die mij negeert inderdaad onbeleefd, onbeschaafd, respectloos, zoals mij is geleerd? Natuurlijk niet.
Sommige mensen groeten je niet omdat ze stom geboren zijn. Omdat ze hun spraakvermogen hebben verloren door een beroerte. Aan het dementeren zijn. In gedachten verzonken zijn. Zo erg stotteren dat ze liever hun kaken op elkaar houden. De landstaal niet spreken. Pijn hebben. Doof zijn, afgeleid, verlegen, autistisch, psychotisch, humeurig, gedrogeerd, neerslachtig, verdrietig. Geen gezichten kunnen onthouden of herkennen (prosopagnosie), slechtziend of blind zijn. Je willen kwetsen omdat jij hen weleens niet groet. Geen zin meer hebben om de hele dag iedereen te moeten groeten.
Ik zit nu in mijn zevende decennium en het voelt nog steeds ongemakkelijk als ik niet gegroet word. Terwijl ik allang niet meer weet wat dat betekent, allang niet meer vind dat ik er recht op heb, of dat anderen er recht op hebben door mij gegroet te worden. Allang niet meer geloof dat mensen overal redenen voor hebben en helemaal zelf bepalen of ze je groeten of niet.
Terugkijkend zou ik als kind graag geleerd hebben dat je niet iedereen altijd hoeft te groeten en dat niet iedereen jou altijd hoeft te groeten. Dat ook het groetritueel onnavolgbaar complex is, niet te overzien, niet te beheersen, niet te duiden. Maar was ik, zijn kinderen wel in staat bovenstaand verhaal te begrijpen en toe te passen in voorkomende sociale situaties? Of begint het opvoeden nu eenmaal met simplistische regeltjes voor simpele zieltjes, waarna het in de jaren des onderscheids aan onszelf is om te ontdekken hoe ingewikkeld het leven wel niet is?
