Hoe zwerven mensen door Levensbeschouwingsland? Wat voor omzwervingen maken ze?
De bekendste route is de bekeringsweg. Die term hoort bij de woordenschat van de ontvangende religie. Standaard is de totale ommekeer, veroorzaakt door een godswonder. Maar als je terugkijkt, voert een traject op de levensweg vaak al richting bekering.
Bekering op grote schaal vond en vindt plaats door het optreden van zendelingen en missionarissen. Voor een deel vloog die vorm van bekering mee op de vleugels van het machtige kolonialisme. Neveneffect: bekering verschafte toegang tot de westerse cultuur.
Zulke bekeerlingen namen trouwens niet altijd radicaal afscheid van de voor-christelijke religie. Ooit deed ik onderzoek naar de invloed van missie en zending in een kleine Kongolese bevolkingsgroep, de Wagenia. Ze werden gekerstend, maar feitelijk was het christendom geafrikaniseerd. Na de bekering waren geloofsvoorstellingen en praktijken rond vooroudergeesten en toverij niet verdwenen.
De tegenhanger van de bekering is de afval. Die heeft net als bekering de naam plotseling te gebeuren. Wakker worden en weten: ‘ik geloof niet meer’. Maar ook aan radicale afval kan een weg van gestaag groeiende twijfel vooraf gaan.
Onze samenleving maakt een sterke en langdurige ontkerkelijking door. Die leidt overigens vaker tot voortgezet geloof buiten de kerken dan tot ongeloof. De voornaamste verandering in de levensbeschouwing is het vertrek uit de institutie. Men protesteert met de voeten – een nieuw soort Protestanten.
Niet te vergeten: de levensbeschouwers die pelgrimswegen volgen. Sommigen van hen blijven altijd onderweg, ook na aankomst op de bestemming.
Een speciale categorie levensbeschouwelijke zwervers put uit verschillende tradities tegelijk. Zo vierden wij in onze familie een tijdje op vrijdagavond met twee gezinnen erev shabbat, als begin van de sabbat. Het andere gezin had een joodse achtergrond, maar wij deden als christenen voluit mee. Trouwens: christenen putten via het Oude Testament al eeuwen uit de joodse traditie.
Wat alle omzwervingen laten zien: mensen zijn uitbundige betekenisverkenners.
